Patriotyzm to zobowiązanie

Zobacz też

W debacie "Super Expressu" o polskim patriotyzmie wypowiadają się wybitne ...

Dziś słowo "patriotyzm" jest bardzo modne. Osoby znane i uznane często używają, żeby nie powiedzieć nadużywają, tego terminu przy różnych okazjach, czyniąc to nawet w sposób demonstracyjny.

Z drugiej strony, zbiór elementów składających się na pojęcie patriotyzmu bywa niestety przedmiotem krytyki, np. w mediach. Krytycy chętnie powołują się przy tym na zjawiska wynikające z procesu globalizacji. Czym zatem jest współczesny patriotyzm?

Pamiętajmy, że krytyczne podejście do patriotyzmu w publicznej debacie pojawiło się w połowie lat 80., razem z publikacją książki "Dwie ojczyzny - dwa patriotyzmy. Uwagi o megalomanii narodowej i ksenofobii Polaków" Jana Józefa Lipskiego, a powróciło przy okazji wydawnictw takich jak "Sąsiedzi" i "Strach" Jana Tomasza Grossa.

Niektórzy twierdzą, że uznanie własnych win i słabości jest sposobem na oczyszczenie się i stanowi szczególną wartość. Ja jednak przyznałbym rację księdzu Józefowi Tischnerowi, który powiedział, że w historii są jasne, ale i ciemne strony. Jeżeli jednak myślimy o kształtowaniu przyszłych pokoleń Polaków, a więc i kształtowaniu postaw patriotycznych, to wzorów należy szukać w czasie, z którego możemy być dumni. Doskonale wyraził to Jan Paweł II w swojej ostatniej pracy pt. "Pamięć i tożsamość". Papież stwierdził, że patriotyzm to pojęcie, które szczególnie w dzisiejszych czasach powinno być ściśle związane z Ojczyzną. Ojczyzna zaś to naród związany z określoną ziemią. Dlatego też patriotyzm należy łączyć z przykazaniem: "Czcij ojca swego i matkę swoją".

O patriotyzmie nie można mówić bez kontekstu kulturowego. Ojciec Święty, podczas jednej ze swych pielgrzymek do Ojczyzny, goszcząc 11 czerwca 1999 roku w polskim Sejmie, podjął jeszcze jeden wątek nierozerwalnie związany z patriotyzmem - wątek narodu. Naród, prócz innych określających go cech, to również zadanie do wypełnienia, powołanie, zobowiązanie. Kiedyś naród polski był nośnikiem wielu wspaniałych wartości, m.in. chrześcijańskich. W dzisiejszych czasach to się nie zmieniło. Obowiązkiem polskiego patrioty jest przekazywać te wartości całej Europie. Celem jest to, by zjednoczone państwa były powiązane nie tylko gospodarczo, ale przede wszystkim, by stanowiły wspólnotę duchową. Chrześcijańska Europa nie jest - jak sądzą niektórzy - jedynie spojrzeniem wstecz. To konieczność określenia podstaw funkcjonowania UE i stworzenia zrębów wspólnoty na przyszłość.

Uczucia patriotyczne nasilają się szczególnie w okresie zagrożenia. Patriotyzm oparty na zagrożeniu to setki ostatnich lat naszej historii. Stąd takie znaczenie ma pamięć o trudnych latach zaborów czy ostatniej wojny. Wtedy hartowała się odpowiedzialność, charakter Polaków. Dlatego tak ważne są dla nas wartości takie jak wolność i niepodległość, jako przeciwieństwo podległości, zależności.

Dziś Polska nie jest na szczęście bezpośrednio zagrożona, dlatego patriotyzm ujawnia się też w sytuacjach bardziej przyziemnych, w momentach, kiedy odczuwamy dumę z kogoś lub z powodu zaistnienia jakiegoś zjawiska związanego z naszym krajem. Obserwujemy np. wyczyny naszych sportowców i gdy odnoszą oni sukcesy, czujemy się patriotami, odczuwamy dumę z tego, że jesteśmy Polakami. Podobnie jak w historii, tak samo dziś patriotyzm powinien stanowić dla nas jedną z podstawowych wartości.