Zapach acetonu z ust dziecka. Co może oznaczać i kiedy działać szybko?

• Zapach acetonu z ust może pojawić się po wymiotach, podczas gorączki, biegunki lub po dłuższej przerwie w jedzeniu
• W połączeniu z pragnieniem i częstym oddawaniem moczu może wskazywać na cukrzycę typu 1
• Jeśli zapachowi acetonu towarzyszą wymioty, ból brzucha, szybki oddech lub wyraźna senność, dziecko potrzebuje pilnej pomocy medycznej
• U dziecka chorego na cukrzycę zapach acetonu jest sygnałem, by sprawdzić poziom glukozy i ketonów zgodnie z zaleceniami lekarza

Zapach acetonu z ust dziecka: skąd się bierze?

Zapach acetonu z ust dziecka zwykle wiąże się z obecnością ciał ketonowych. Są to substancje powstające wtedy, gdy organizm ma za mało glukozy, czyli głównego źródła energii, i zaczyna korzystać z zapasów tłuszczu. Aceton jest jednym z produktów tego procesu. Można go wyczuć w wydychanym powietrzu jako słodkawy, owocowy zapach, czasem podobny do zapachu zmywacza do paznokci.

Taki zapach może pojawić się po dłuższej przerwie w jedzeniu, a także podczas infekcji z gorączką, wymiotami lub biegunką, gdy dziecko ma mały apetyt i traci płyny. U młodszych dzieci ketony mogą pojawić się szybciej po okresie bez jedzenia. Nie musi to oznaczać cukrzycy. Jeśli jednak zapach utrzymuje się lub dziecko wyraźnie gorzej się czuje, nie należy go lekceważyć.

Zapach acetonu z ust a cukrzyca typu 1. Objawy, których nie wolno przeoczyć

Zapach acetonu z ust może być jednym z objawów rozwijającej się cukrzycy typu 1, również u dziecka, u którego wcześniej jej nie rozpoznano. Szczególną uwagę powinny zwrócić: silne pragnienie, częste oddawanie moczu, ponowne moczenie się w nocy, osłabienie oraz chudnięcie mimo normalnego lub większego apetytu. Przy takich objawach należy skontaktować się z lekarzem jeszcze tego samego dnia, aby sprawdzić poziom glukozy we krwi i ocenić stan dziecka.

Gdy organizmowi brakuje insuliny, poziom ketonów może szybko wzrosnąć. Może wtedy dojść do cukrzycowej kwasicy ketonowej, czyli groźnego powikłania wymagającego pilnego leczenia w szpitalu. Niepokojące są zwłaszcza: zapach acetonu z ust, wymioty, ból brzucha, głęboki lub bardzo szybki oddech, wyraźna senność, splątanie i objawy odwodnienia.

Kiedy zapach acetonu z ust wymaga pilnego działania?

Dzwoń pod numer 112 lub 999, jeśli dziecko jest splątane, bardzo senne, trudno nawiązać z nim kontakt, traci przytomność, ma wyraźne trudności z oddychaniem albo oddycha szybko i głęboko. Pilnej pomocy wymaga też dziecko, które z powodu powtarzających się wymiotów nie jest w stanie przyjmować płynów, ma silny ból brzucha lub wyraźne objawy odwodnienia. Nie czekaj wtedy, aż zapach sam minie.

Jeśli dziecko jest przytomne i czuje się w miarę dobrze, ale zapach acetonu z ust nie ustępuje po krótkiej infekcji lub okresie słabego apetytu, warto szybko skonsultować się z lekarzem POZ albo nocną i świąteczną opieką zdrowotną. Takiej konsultacji wymaga też zapach, któremu towarzyszą wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu. Jeśli dziecko choruje na cukrzycę, zapach acetonu, wymioty lub podwyższony poziom glukozy wymagają postępowania zgodnego z indywidualnymi zaleceniami na czas choroby oraz kontroli glukozy i ketonów. Nie odstawiaj samodzielnie insuliny ani nie zmieniaj jej dawek bez zaleceń lekarza prowadzącego.

Co zrobić, zanim dziecko zostanie zbadane?

Zanotuj, kiedy pojawił się zapach, czy dziecko jadło i piło jak zwykle oraz czy wystąpiły gorączka, biegunka, wymioty, ból brzucha, większe pragnienie lub częstsze oddawanie moczu. Jeśli dziecko choruje na cukrzycę i lekarz zalecił używanie glukometru lub miernika ketonów, wykonaj pomiar zgodnie z otrzymanymi zaleceniami. Wyniki przekaż podczas konsultacji. Sam zapach nie mówi, jakie jest stężenie glukozy ani ketonów, więc nie zastępuje badania.

Dziecku, które jest przytomne, nie wymiotuje i bez trudności połyka, można podawać płyny małymi porcjami. Nie zmuszaj go jednak do jedzenia ani picia, jeśli jest bardzo senne, splątane lub ma trudności z oddychaniem. W takiej sytuacji potrzebuje natychmiastowej pomocy. Jeśli zapach acetonu pojawił się po chorobie i okresie słabego apetytu, warto skonsultować go z lekarzem. Jeżeli towarzyszy mu pogorszenie stanu dziecka, trzeba działać szybko.

Źródła:

• Pacjent.gov.pl (Cukrzyca u dzieci – zadanie dla całej rodziny)
• NHS (Diabetic ketoacidosis)
• Diabetes UK (Diabetic ketoacidosis: symptoms and treatment)
• Royal Children's Hospital Melbourne (Diabetes mellitus: management of unwell children with established diabetes in hospital)
• Medycyna Praktyczna (Fazy cukrzycy u dzieci i młodzieży)
• Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej (Europejski numer alarmowy 112)