Odkładanie wszystkiego na później nie zawsze oznacza lenistwo nastolatka

• Prokrastynacja często przynosi chwilową ulgę, lecz później zwiększa stres i utrudnia koncentrację
• Trudność z rozpoczęciem pracy może wynikać z problemów z planowaniem, złej organizacji albo obawy przed błędem
• Mały pierwszy krok, timer i ograniczenie powiadomień pomagają przejść od zamiaru do działania
• Gwałtowny spadek nastroju lub inne objawy kryzysu wymagają szybkiego wsparcia ze strony dorosłych i specjalistów

Dlaczego nastolatek odkłada wszystko na później? To nie zawsze lenistwo

Prokrastynacja polega na odkładaniu zadania mimo świadomości, że później może być trudniej. Nastolatek może unikać nauki, gdy polecenie jest niejasne, materiał wydaje się zbyt obszerny albo zbliża się ocena. W takiej sytuacji telefon, porządkowanie biurka czy kolejne czytanie polecenia dają chwilową ulgę, ale nie przybliżają do końca pracy.

Warto zwrócić uwagę, czy problem dotyczy głównie konkretnych przedmiotów i zadań, czy pojawia się w wielu obszarach życia. Częste poprawianie jednej pracy, czekanie na „idealny moment” lub rezygnowanie tuż przed rozpoczęciem mogą wiązać się z perfekcjonizmem i obawą przed błędem. Nie oznacza to od razu zaburzenia, ale jest sygnałem, że rzucone w emocjach „weź się w garść” niczego nie zmieni.

Nastolatek nie może zacząć nauki. Jak rozpoznać trudności z organizacją?

Rozpoczęcie zadania wymaga kilku umiejętności naraz: oszacowania czasu, przygotowania materiałów, wybrania kolejności działań i poradzenia sobie z emocjami. Gdy planowanie i organizacja sprawiają trudność, duży projekt może wydawać się zadaniem nie do przejścia. Nastolatek może wtedy gubić terminy, zapominać o etapach pracy albo długo nie wiedzieć, od czego zacząć.

Pomocne jest obserwowanie powtarzających się zachowań, zamiast oceniania charakteru nastolatka. Na trudność z organizacją pracy mogą wskazywać między innymi:

• odkładanie rozpoczęcia nawet krótkiego zadania
• gubienie notatek, materiałów lub informacji o terminach
• zajmowanie się mniej ważnymi rzeczami bez kończenia rozpoczętych zadań
• błędne ocenianie czasu potrzebnego na naukę lub projekt

Najlepiej wprowadzić jedną prostą zmianę i sprawdzać ją przez kilka dni. Duże zadanie można podzielić na kroki, z których pierwszy zajmuje najwyżej kilka minut, na przykład otwarcie dokumentu i zapisanie trzech punktów planu. Przydają się też stała pora nauki, lista zadań, stoper oraz wyciszenie powiadomień na czas pracy.

Jak pomóc nastolatkowi przestać odkładać obowiązki na później?

Rozmowę warto zacząć od nazwania trudności, na przykład: „Widzę, że trudno ci ruszyć z tym projektem”, zamiast od zarzutu o lenistwo. Można wspólnie ustalić pierwszy mały krok, przerwę po zakończeniu etapu i konkretną godzinę sprawdzenia postępów, bez ciągłego kontrolowania. Sen, regularne jedzenie i ograniczenie ekranów przed nocą także mają znaczenie, bo zmęczenie utrudnia skupienie i planowanie. Gdy odkładaniu towarzyszy długotrwałe przygnębienie, wycofanie z relacji, spadek energii czy myśli samobójcze, konieczna jest pomoc psychologa lub psychiatry. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia należy dzwonić pod numer 112 lub 999. Młodzież może też skontaktować się z bezpłatnym telefonem zaufania 116 111.

Źródła:

• Child Mind Institute (How to Avoid Procrastination)
• Child Mind Institute (Helping Kids Who Struggle With Executive Functions)
• American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (Your Adolescent - Anxiety and Avoidant Disorders)
• Understood (How to Stop Procrastinating)
• PMC / Frontiers in Public Health (The Association Between Procrastination and Negative Emotions: A Systematic Review and Meta-Analysis)
• PMC / Children (Academic Procrastination in Children and Adolescents)
• PMC / Children (Tomorrow Never Comes: The Risks of Procrastination for Adolescent Health)
• Education Endowment Foundation (Building Study Habits and Revision Routines)
• Gov.pl / Ministerstwo Zdrowia (Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną?)