Inicjatorem powołania Banku Gospodarstwa Krajowego był ówczesny premier i zarazem minister skarbu Władysław Grabski. Ten sam, który z sukcesem przeprowadził w 1924 r. reformę walutową – w miejsce marki polskiej wprowadził złotego.
Inaczej rozumiany zysk
Na swojej pierwszej konferencji prasowej 24 lutego 1928 r. ówczesny prezes BGK gen. dr Roman Górecki określił misję banku: „Pojęcie zysku w BGK nie może być identyczne z pojęciem zysku w innej instytucji finansowej, bo BGK nie jest instytucją, która by pracowała na zysk. Zysk banku – to postęp ogólny w życiu gospodarczym Polski”. Nasz kraj nie istniał jako państwo przez 123 lata – licząc od III rozbioru Polski (1795 r.) do roku 1918 – przyjmowanego jako data odzyskania niepodległości. Polska była więc zaniedbana przez okres zaborów i wyniszczona wojną. W dodatku składała się z terytoriów, które były w zasadzie odrębnymi krajami, choć o wspólnych korzeniach. Należało je scalić w jeden organizm, a następnie odbudować. Najpilniej wsparcia potrzebowały finanse publiczne, przemysł, budownictwo mieszkaniowe i inwestycje samorządowe. Potrzebna była instytucja finansowa, która mogła udzielać kredytów długoterminowych na te cele. Stał się nią Bank Gospodarstwa Krajowego.
Wybitni prezesi
Z BGK związało się wielu wybitnych Polaków. W 1927 r. prezesem BGK został gen. dr Roman Górecki, żołnierz Legionów Polskich, szef Korpusu Kontrolerów WP oraz I zastępca szefa Administracji Armii. Generał Górecki był również prezesem Wojskowego Klubu Sportowego „Legia” Warszawa, prezesem Polskiej Ligi Piłki Nożnej oraz prezesem Ligi Morskiej i Rzecznej Górecki szefował BGK do września 1941 r. (na emigracji) z roczną przerwą – od października 1935 r. do maja 1936 r. pełnił funkcję ministra przemysłu i handlu. Z BGK związany był także późniejszy legendarny prezydent Warszawy Stefan Starzyński. W 1932 r. Starzyński, będąc ówczesnym wiceministrem skarbu, objął stanowisko wiceprezesa BGK. W szczytowym okresie rozwoju BGK, w 1939 r., zatrudnionych w nim było ponad 1500 pracowników, z czego połowa w 21 oddziałach zamiejscowych. Centrala banku mieściła się w Warszawie i do grudnia 1931 r. zajmowała jednocześnie kilka lokalizacji. W 1931 r. przeniosła się w Al. Jerozolimskie 7, do modernistycznego budynku wzniesionego według projektu Rudolfa Świerczyńskiego. W tym gmachu, u zbiegu Al. Jerozolimskich i Nowego Światu, mieści się również dzisiaj.
13
Wojenna ewakuacja
Po wybuchu II wojny światowej, 6 września 1939 r., wywieziono z Warszawy najważniejsze dokumenty banku, papiery wartościowe, depozyty (m.in. z Pelplina i Biblioteki Narodowej Biblię Gutenberga, Kazania Świętokrzyskie, partytury Chopina) oraz 2,4 mln zł w gotówce. Pojechały specjalnym pociągiem ewakuacyjnym do Równego, gdzie BGK miał swój oddział i gdzie miała znajdować się tymczasowa siedziba banku na czas wojny. Ewakuowano także ok. 350 pracowników centrali wraz z rodzinami. 17 września 1939 r., czyli w dniu agresji sowieckiej, wicepremier i minister skarbu Eugeniusz Kwiatkowski nakazał ewakuację całego sztabu kryzysowego BGK do Rumunii. Tymczasową siedzibą emigracyjnego kierownictwa BGK stał się na krótko Bukareszt, następnie Paryż, a po kapitulacji Francji – Londyn. Środki BGK – ok. 10 mln zł – ulokowano głównie w bankach USA, Wielkiej Brytanii i Szwecji. W Polsce, w Generalnym Gubernatorstwie, centrala BGK oraz niezależnie od niej oddziały wraz z częścią przedwojennych pracowników działały w ograniczonym zakresie, pod niemieckim kierownictwem. Pozostałe oddziały zlikwidowano. W październiku 1939 r. pracownicy centrali BGK założyli spółdzielnię pracy „Spólnota”, która pomagała finansowo bezrobotnym pracownikom BGK. Działała też w konspiracji, za co wielu członków spółdzielni zapłaciło życiem. Jedna z kas pancernych w gmachu centrali BGK służyła do przechowywania środków finansowych Armii Krajowej.
Kolejny etap – 1989 r.
BGK zaczął ponownie działalność jeszcze w czasie wojny, w 1944 r. w Lublinie. W lutym 1945 r. uruchomiono centralę. Jednak od 1948 r. część kompetencji banku przejął Narodowy Bank Polski, zaś BGK zajął się głównie obsługą przedwojennego zadłużenia zagranicznego. 1 czerwca 1989 r. BGK został znów „uaktywniony”. Obecnie jest państwowym bankiem, którego misją jest wspieranie rozwoju społeczno- -gospodarczego Polski oraz sektora publicznego w realizacji jego zadań.
i
Podcasty
Playlisty tematyczne
