Przerost trzeciego migdałka u dziecka: objawy, skutki i leczenie

• Powiększony trzeci migdałek może powodować oddychanie przez usta, chrapanie i uczucie zatkanego nosa
• Przerwy w oddychaniu podczas snu mogą wskazywać na obturacyjny bezdech senny
• Powiększony trzeci migdałek może sprzyjać gromadzeniu się płynu w uchu środkowym, nawracającym infekcjom uszu i pogorszeniu słuchu
• Leczenie zależy od nasilenia objawów, a zabieg nie jest potrzebny każdemu dziecku

Trzeci migdałek u dziecka: czym jest i dlaczego może się powiększyć?

Trzeci migdałek, nazywany też migdałkiem gardłowym, jest skupiskiem tkanki odpornościowej położonym wysoko za nosem, w miejscu połączenia nosa z gardłem. Pomaga organizmowi rozpoznawać drobnoustroje, zwłaszcza w pierwszych latach życia dziecka. Nie widać go, gdy dziecko szeroko otworzy usta, więc rodzic nie jest w stanie sam ocenić jego wielkości.

Migdałek może przejściowo powiększyć się w trakcie infekcji lub krótko po niej. U części dzieci pozostaje powiększony przez dłuższy czas i utrudnia przepływ powietrza z nosa do gardła. Objawy podobne do przerostu mogą też wynikać z przewlekłego nieżytu nosa, w tym z alergii, dlatego potrzebna jest ocena przyczyny, a nie tylko samego chrapania.

Objawy przerostu trzeciego migdałka nie ograniczają się do chrapania

Objawy przerostu trzeciego migdałka najczęściej widać podczas snu oraz wtedy, gdy dziecko próbuje oddychać przez nos. Dziecko może mieć stale uchylone usta, mówić jak przy zatkanym nosie albo oddychać głośno także w dzień. Częste katary nie są jednak same w sobie dowodem na przerost migdałka.

Warto zwrócić uwagę zwłaszcza na następujące sygnały:

• oddychanie przez usta zamiast przez nos przez większą część dnia
• głośne, regularne chrapanie oraz niespokojny sen
• przerwy w oddychaniu, krztuszenie się lub gwałtowne nabieranie powietrza w nocy
• częste budzenie się, nadmierna potliwość lub spanie z głową odchyloną do tyłu
• nawracające zapalenia uszu, uczucie zatkanego ucha lub słabsze reagowanie na dźwięki
• zmęczenie, senność, rozdrażnienie albo trudność ze skupieniem uwagi w ciągu dnia

Nie każde chrapanie oznacza bezdech senny, ale chrapanie połączone z zauważalnymi pauzami w oddychaniu wymaga konsultacji. Dobrze jest zanotować, jak często objawy występują, czy dziecko budzi się niewyspane i czy ma problemy ze słuchem. Krótkie nagranie nocnego oddychania może pomóc lekarzowi ocenić problem, ale nie zastąpi badania dziecka.

Skutki przerostu trzeciego migdałka: sen, słuch i codzienne funkcjonowanie

Skutki przerostu trzeciego migdałka zależą głównie od tego, jak bardzo utrudnia on oddychanie i jak długo trwają objawy. Zablokowany nos sprawia, że sen staje się płytszy i częściej przerywany. Dziecko nie musi pamiętać nocnych pobudek, a mimo to rano może być rozdrażnione lub niewyspane.

Powiększony migdałek może też utrudniać prawidłową pracę trąbki słuchowej, która łączy ucho środkowe z nosogardłem. Może to prowadzić do gromadzenia się płynu w uchu środkowym, nawracających infekcji uszu i czasowego pogorszenia słuchu. Jeśli dziecko często prosi o powtórzenie, podgłaśnia bajki albo nauczyciel zauważa, że nie reaguje na polecenia, warto sprawdzić słuch.

Jednym z poważniejszych skutków zaburzonego oddychania w nocy może być obturacyjny bezdech senny. Powtarzające się zwężanie dróg oddechowych może wpływać na zachowanie, koncentrację, naukę i wzrastanie. Jeśli dziecko ma trudności z koncentracją, jest nadmiernie pobudzone, głośno chrapie i źle śpi, warto sprawdzić także, czy przyczyną nie są zaburzenia oddychania w nocy.

Jak rozpoznaje się przerost trzeciego migdałka u dziecka?

Rozpoznanie przerostu trzeciego migdałka zaczyna się od rozmowy o oddychaniu, śnie, infekcjach uszu i słuchu oraz od badania dziecka przez pediatrę lub laryngologa. Lekarz ocenia również migdałki podniebienne, nos i uszy, ponieważ objawy mogą mieć kilka nakładających się przyczyn. W razie potrzeby laryngolog może obejrzeć nosogardło przez nos za pomocą cienkiego endoskopu, czyli giętkiego przyrządu z kamerą.

Gdy podejrzewany jest bezdech senny, czasem potrzebne jest badanie snu, czyli polisomnografia. Badanie jest szczególnie przydatne, gdy objawy są nasilone, wyniki wcześniejszego badania nie wyjaśniają zgłaszanych trudności albo dziecko ma dodatkowe czynniki ryzyka, na przykład otyłość, zespół Downa, chorobę nerwowo-mięśniową czy nieprawidłowości budowy twarzoczaszki. Badanie pozwala ocenić, czy i jak często w nocy dochodzi do zaburzeń oddychania.

Leczenie trzeciego migdałka zależy od objawów, nie tylko od jego wielkości

Leczenie przerostu trzeciego migdałka dobiera się do problemów dziecka. Przy łagodnych objawach lekarz może zalecić obserwację, zwłaszcza jeśli dolegliwości pojawiły się po infekcji i stopniowo ustępują. Jeśli dziecko ma przewlekły stan zapalny nosa lub alergię, specjalista może zalecić leki stosowane do nosa. Nie należy wybierać ich samodzielnie ani używać przez wiele miesięcy bez kontroli lekarza.

Usunięcie trzeciego migdałka, czyli adenoidektomię, rozważa się między innymi przy istotnym utrudnieniu oddychania przez nos, bezdechu sennym, wysięku w uchu środkowym lub częstych problemach usznych. Jeśli powiększone są także migdałki podniebienne i również utrudniają oddychanie podczas snu, lekarz może omówić zabieg usunięcia trzeciego migdałka oraz migdałków podniebiennych. Samo chrapanie nie oznacza automatycznie, że operacja jest konieczna, a po leczeniu trzeba obserwować, czy objawy nocne rzeczywiście ustąpiły.

Warto umówić wizytę u pediatry lub laryngologa, jeśli oddychanie przez usta, chrapanie lub problemy ze słuchem utrzymują się przez kilka tygodni. Pilnej pomocy wymaga sytuacja, w której dziecko ma wyraźny problem z oddychaniem, sinieje lub szarzeje, jest trudne do dobudzenia albo jego oddech zatrzymuje się na ponad 20 sekund. W takiej sytuacji należy wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999.

Źródła:

• NHS (Adenoidectomy)
• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org (Sleep Apnea in Children: Detection & Treatment)
• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org (Tonsillitis: Symptoms & Treatment)
• PubMed (Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children, Update)
• PubMed (Effectiveness and safety of intranasal corticosteroids for adenoid Hypertrophy: A systematic review and meta-analysis)