Zabawki edukacyjne czy zwykłe klocki – co lepiej rozwija małe dziecko?

• Klocki wspierają sprawność dłoni i palców, myślenie przestrzenne, planowanie oraz swobodną zabawę
• Napis edukacyjny na opakowaniu nie potwierdza, że zabawka skutecznie wspiera rozwój
• Zabawki grające i świecące mogą ograniczać rozmowę dziecka z dorosłym podczas zabawy
• Najwięcej korzyści przynosi zabawka dopasowana do umiejętności dziecka oraz wspólna zabawa z dorosłym

Zabawki edukacyjne czy zwykłe klocki? Napis na opakowaniu nie decyduje o tym, jak dziecko się bawi i uczy

Zabawki edukacyjne to bardzo szeroka grupa. Należą do niej proste układanki, sortery, gry i książeczki, ale także zabawki z przyciskami, dźwiękami, światłem i gotowymi poleceniami. To, że na pudełku pojawia się obietnica nauki, nie oznacza jeszcze, że dziecko nauczy się więcej niż podczas zabawy klockami.

Dla małego dziecka ważniejsze od kategorii zabawki jest to, co może z nią zrobić. Czy może chwytać, łączyć, burzyć, próbować ponownie, wymyślać własne zastosowania i opowiadać o tym, co robi? Klocki zwykle spełniają te warunki, ponieważ nie narzucają jednego poprawnego wyniku.

Dobra zabawka nie musi być droga ani skomplikowana. Powinna pasować do aktualnych możliwości dziecka, pozwalać mu próbować czegoś trochę trudniejszego i nie wyręczać go podczas zabawy.

Jak klocki wspierają rozwój małego dziecka?

Klocki rozwijają przede wszystkim sprawność dłoni i palców. Dziecko chwyta elementy, obraca je, dopasowuje, układa jeden na drugim i kontroluje nacisk. Ćwiczy przy tym koordynację wzroku i rąk, która przydaje się później między innymi podczas rysowania, jedzenia sztućcami czy zapinania ubrań.

Budowanie wspiera też myślenie przestrzenne. Dziecko zauważa, że wysoka wieża potrzebuje szerszej podstawy, dwa małe klocki mogą zastąpić jeden długi, a konstrukcja przewraca się, gdy element nie pasuje. Nie chodzi o to, by od razu budowało według wzoru. Wiele uczy już samo eksperymentowanie, poprawianie i zaczynanie od nowa.

Klocki mogą wspierać rozwój mowy, zwłaszcza gdy dorosły opisuje to, co dziecko robi, i nazywa przedmioty oraz ich położenie: wysoki, niski, obok, pod, na górze, most, garaż. Z czasem prosta wieża zamienia się w dom dla misia albo drogę dla auta, a wtedy pojawia się opowiadanie, odgrywanie ról i wspólna zabawa.

Kiedy zabawka edukacyjna pomaga w zabawie, a kiedy szybko przestaje interesować dziecko?

Zabawka edukacyjna może być dobrym uzupełnieniem klocków, jeśli daje dziecku aktywną rolę. Prosty sorter pomaga ćwiczyć dopasowywanie, puzzle uczą zauważania części i całości, a figurki czy zestaw kuchenny zachęcają do zabawy w codzienne sytuacje. Najlepiej sprawdzają się wtedy, gdy dziecko może korzystać z nich na więcej niż jeden sposób.

Mniej możliwości dają zabawki, które po naciśnięciu przycisku same mówią, śpiewają i podają kolejne zadanie. Mogą na chwilę zainteresować dziecko, lecz często przejmują prowadzenie zabawy. Badania porównujące zabawki elektroniczne z tradycyjnymi wskazują, że podczas zabawy tymi pierwszymi dorośli i dzieci używają mniej słów i rzadziej rozmawiają ze sobą na zmianę.

Nie trzeba całkowicie eliminować z domu zabawek z dźwiękiem. Warto jednak traktować je jako jedną z opcji, a nie narzędzie do nauki wszystkiego. Jeśli zabawa ogranicza się do czekania na kolejny dźwięk, a dziecko po chwili odchodzi, taka zabawka prawdopodobnie daje mu niewiele okazji do samodzielnego działania.

Jak wybrać klocki i zabawki dla małego dziecka?

Przy wyborze zacznij od potrzeb i umiejętności dziecka, a nie tylko od wieku podanego na opakowaniu. Oznaczenie na opakowaniu jest ważne dla bezpieczeństwa, ale dzieci w tym samym wieku różnią się sprawnością, zainteresowaniami i sposobem zabawy. Dla jednego dziecka dobrym wyzwaniem będzie połączenie dwóch elementów, a inne będzie już tworzyć rozbudowane konstrukcje.

Przed zakupem warto sprawdzić kilka konkretnych rzeczy:

• elementy są odpowiednio duże dla wieku dziecka i nie stwarzają ryzyka połknięcia
• zabawka nie ma łatwo odczepiających się drobnych części, magnesów ani baterii guzikowych
• dziecko może samodzielnie coś ułożyć, połączyć, przesunąć albo wykorzystać po swojemu
• poziom trudności nie zniechęca, ale pozwala dziecku stopniowo uczyć się nowych sposobów zabawy
• zabawka sprzyja rozmowie, wspólnemu działaniu lub zabawie z rodzeństwem

Dla niemowlęcia odpowiednie będą duże, lekkie klocki dopasowane do jego wieku. Dla dziecka, które sprawnie chwyta i przekłada przedmioty, można wybrać zestawy pozwalające łączyć elementy, budować i odgrywać scenki. Małe elementy należy trzymać poza zasięgiem dzieci poniżej 3. roku życia.

Wspólna zabawa z klockami jest ważniejsza niż idealny zestaw

Dziecko najwięcej korzysta z zabawy wtedy, gdy dorosły jest obok i reaguje na jego pomysły. Nie musi budować lepiej ani poprawiać konstrukcji. Wystarczy zauważyć wysiłek, opisać działanie i zadać proste pytanie, na przykład: „Co będzie, jeśli ten klocek położymy na dole?”.

Można też dołączyć do zabawy, nie narzucając dziecku własnego pomysłu. Dziecko buduje wieżę, a dorosły dostawia drogę; dziecko robi dom, a dorosły pyta, kto w nim mieszka. Taki sposób wspólnej zabawy wspiera rozwój mowy, wyobraźnię i uczy współpracy, nie zamieniając zabawy w lekcję.

Nie trzeba wybierać wyłącznie między klockami a zabawkami edukacyjnymi. Warto mieć w domu klocki lub inne proste materiały do swobodnej zabawy, a do nich dobierać kilka zabawek odpowiadających zainteresowaniom dziecka. Jeśli zabawka zachęca dziecko do działania, rozmowy i własnych pomysłów, jest dla niego wartościowsza niż ta z najbardziej obiecującym napisem na pudełku.

Źródła:

• American Academy of Pediatrics (Selecting Appropriate Toys for Young Children in the Digital Era)
• PubMed (Effect of block play on language acquisition and attention in toddlers: a pilot randomized controlled trial)
• PubMed (Association of the Type of Toy Used During Play With the Quantity and Quality of Parent-Infant Communication)
• HealthyChildren.org (Toy Buying Tips for Babies & Young Children: AAP Report Explained)
• U.S. Consumer Product Safety Commission (Toy Safety)