Zapalenie opon mózgowych u dziecka. Jakie objawy wymagają natychmiastowej reakcji?

• Zapalenie opon mózgowych może być wywołane przez wirusy, bakterie i rzadziej inne drobnoustroje
• Gorączka, silny ból głowy, sztywność karku i światłowstręt wymagają pilnego kontaktu z lekarzem
• U niemowląt niepokojące mogą być senność, płacz, którego nie da się ukoić, trudności z karmieniem i wypukłe ciemiączko
• Wysypka nieblednąca pod naciskiem, drgawki lub zaburzenia świadomości są wskazaniem do wezwania karetki

Zapalenie opon mózgowych u dziecka: dlaczego liczy się szybka reakcja?

Zapalenie opon mózgowych to stan zapalny błon otaczających mózg i rdzeń kręgowy. Najczęściej wywołują go wirusy albo bakterie, a przebieg choroby zależy między innymi od jej przyczyny. Bakteryjne zapalenie opon oraz inwazyjna choroba meningokokowa mogą rozwijać się gwałtownie i wymagają natychmiastowego leczenia w szpitalu.

Na podstawie samych objawów nie da się rozpoznać przyczyny choroby. Nie warto więc czekać na pojawienie się wszystkich typowych sygnałów ani obserwować dziecka do następnego dnia, gdy jego stan wyraźnie się pogarsza. Rodzice i opiekunowie niemowląt powinni zachować szczególną czujność, ponieważ u najmłodszych dzieci choroba często nie zaczyna się od bólu głowy ani sztywności karku.

Objawy zapalenia opon mózgowych u starszego dziecka

Objawy zapalenia opon mózgowych u starszego dziecka mogą obejmować gorączkę, silny lub narastający ból głowy, sztywność karku, wymioty i nadwrażliwość na światło. Dziecko może być wyjątkowo senne, zdezorientowane, rozdrażnione albo reagować inaczej niż zwykle. Nie musi wystąpić każdy z tych objawów.

Pilnej pomocy wymaga zwłaszcza gorączka połączona z silnym bólem głowy, sztywnością karku, zaburzeniami świadomości albo szybkim pogorszeniem stanu dziecka. Nie należy zakładać, że sztywność karku musi pojawić się od razu, a brak wysypki nie wyklucza poważnej infekcji.

Pilnej pomocy medycznej wymagają między innymi:

• silny ból głowy z gorączką, wymiotami lub światłowstrętem
• sztywność karku albo wyraźna niechęć do poruszania szyją
• trudności z dobudzeniem dziecka, dezorientacja lub nietypowe zachowanie
• drgawki, utrata przytomności albo nagłe osłabienie ręki czy nogi
• szybki oddech, zimne dłonie i stopy lub marmurkowa, blada skóra
• drobne czerwone lub fioletowe plamki na skórze, które nie bledną po uciśnięciu

Niemowlę nie powie, że boli je głowa. Na co zwrócić uwagę?

U niemowląt zapalenie opon mózgowych może powodować mniej charakterystyczne objawy. Maluch bywa apatyczny, wiotki lub przeciwnie, wyjątkowo drażliwy i płacze inaczej niż zwykle. Niemowlę może nie chcieć jeść, słabiej ssać, wymiotować albo mieć gorączkę. Zdarza się też, że jego temperatura ciała jest zbyt niska.

Niepokojące są również trudności w obudzeniu dziecka, słabszy kontakt wzrokowy, uporczywy płacz, odginanie głowy do tyłu, drgawki oraz napięte lub wypukłe ciemiączko. Pojedynczy objaw nie musi oznaczać zapalenia opon, ale u małego dziecka wyraźna zmiana zachowania lub samopoczucia wymaga pilnego kontaktu z lekarzem.

Wysypka, drgawki lub utrata przytomności: kiedy dzwonić pod 112 lub 999?

Jeśli dziecko jest nieprzytomne, ma drgawki, trudno je dobudzić, oddycha szybko lub z wysiłkiem, ma siną albo bardzo bladą skórę, należy od razu zadzwonić pod 112 lub 999. Tak samo trzeba postąpić przy szybko pojawiającej się wysypce w postaci drobnych czerwonych lub fioletowych plamek, która nie znika po uciśnięciu. Nie należy czekać, aż wysypka obejmie większą powierzchnię ciała.

Można przyłożyć przezroczystą szklankę do miejsca z wysypką i delikatnie ją docisnąć. Jeśli plamki nadal są widoczne przez szkło i nie bledną, potrzebna jest natychmiastowa pomoc. Jeśli dziecko wygląda na ciężko chore, nie należy czekać na wynik tej próby ani na pojawienie się wysypki. Groźne zakażenie może przebiegać bez zmian skórnych.

Podczas rozmowy z dyspozytorem warto krótko podać wiek dziecka, najważniejsze objawy, czas ich pojawienia się oraz informację, czy dziecko jest przytomne i oddycha. Nie podawaj dziecku antybiotyku pozostałego po wcześniejszym leczeniu. Nie odkładaj też wezwania pomocy, by szukać przyczyny objawów w internecie.

Czy można zmniejszyć ryzyko zapalenia opon mózgowych?

Nie da się zapobiec każdemu przypadkowi zapalenia opon mózgowych, ponieważ chorobę mogą wywoływać różne drobnoustroje. Szczepienia ochronne zmniejszają jednak ryzyko niektórych ciężkich zakażeń bakteryjnych, w tym wywoływanych przez pneumokoki, bakterie Hib i meningokoki. W Polsce szczepienia przeciw Hib i pneumokokom są częścią Programu Szczepień Ochronnych, a szczepienia przeciw meningokokom są zalecane.

Szczepienie nie zmienia zasad reagowania na objawy alarmowe. Dziecko z gorączką, wysypką, która nie blednie po uciśnięciu, zaburzeniami świadomości, drgawkami lub wyraźnym pogorszeniem samopoczucia wymaga szybkiej pomocy medycznej, niezależnie od tego, czy było szczepione.

Źródła:

• WHO (Meningitis)
• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org (Meningitis Infections in Infants and Children)
• CDC (Meningococcal Disease Symptoms and Complications)
• NHS (Meningitis)
• Pacjent.gov.pl (Co robić w sytuacji nagłego zagrożenia życia lub zdrowia?)
• Szczepienia.Info (Meningokoki)