Zaginięcie Iwony Wieczorek. Czy AI rozwikła sprawę, której śledczy nie rozwiązali przez 16 lat?

Archiwum X w akcji: Ta sprawa z lat 90. pokazuje, jak technologia zmienia kryminalistykę

Rozwój technologii pomaga rozwikłać zagadki kryminalne sprzed lat. O tym mogliśmy się przekonać m.in. dzięki sprawie zabójstwa przy ul. Żmudzkiej w Bydgoszczy, do którego doszło w latach 90. XX wieku. Wówczas sprawę umorzono ze względu na brak wykrycia sprawcy. Jednak, gdy w 2014 roku śledztwo przejęło Archiwum X, sprawa ożyła.

Kluczowym okazał się detal zabezpieczony już w 1994 roku. Częściowy i nieczytelny odcisk palca znaleziony na wtyczce kabla telefonicznego w mieszkaniu zamordowanej Joanny S. Ślad trafił ponownie do laboratorium, gdzie zastosowano metodę cyjanoakrylową z użyciem specjalistycznego spektrometru — technologii niedostępnej dwie dekady wcześniej. Po długotrwałych analizach odcisk stał się na tyle czytelny, że można było porównać go z materiałem pobranym od osób przesłuchiwanych tuż po zbrodni. Wynik wskazał na sąsiada ofiary — Sławomira G.

Czy technologia przyszłości rzuci nowe światło na sprawę Iwony Wieczorek?

Jedną z najszybciej rozwijających się dziś technologii jest sztuczna inteligencja. Potrafi nie tylko generować realistyczne nagrania z ludzką twarzą i głosem, ale także analizować ogromne ilości danych w bardzo krótkim czasie. Czy tak zaawansowane narzędzie może pomóc w rozwiązaniu zagadek kryminalnych sprzed lat?

Od lat jedną z najgłośniejszych historii zaginięć w Polsce pozostaje przypadek gdańszczanki, Iwony Wieczorek. Czy sztuczna inteligencja będzie w stanie za jakiś czas rzucić nowe światło na tę sprawę? Sprawdzamy, co na ten temat dziś „mówi” AI.

Iwona Wieczorek zaginęła nad ranem 17 lipca 2010 roku. Młoda kobieta wracała pieszo z dyskoteki do swojego mieszkania w Gdańsku. O godzinie 4.12 kamera zarejestrowała Iwonę przy wejściu na plażę nr 63 w gdańskim Jelitkowie. To ostatni znany zapis z jej udziałem. Co istotne, miejsce to znajduje się niedaleko jej mieszkania.

Wiele osób skupiło się na tym punkcie trasy gdańszczanki i sądzi, że to właśnie w okolicy plaży lub Parku Reagana Iwona straciła życie. Jak przypomina AI, kamery nie obejmują całego terenu, mają martwe strefy i rejestrują tylko fragment rzeczywistości. To, że kamera nie uchwyciła dalszego ciągu wędrówki 19-latki nie oznacza, że to w tym miejscu doszło ataku lub czegokolwiek dramatycznego. Bardzo możliwe, że Iwona po prostu szła dalej.

Zaginięcie Iwony Wieczorek. Sztuczna inteligencja wskazuje dwa kluczowe scenariusze

W pewnym momencie (w innym punkcie na mapie, np. bliżej mieszkania) mogła spotkać kogoś znajomego lub kogoś, kto wydał się jej bezpieczny i dobrowolnie oddalić się z tą osobą. Sztuczna inteligencja podaje dwa warianty.

Wariant A - Iwona poszła z kimś w stronę, gdzie nie było kamer lub zapis z monitoringu został już skasowany gdy śledczy zbierali dowody. Być może wybrali boczną trasę lub ścieżkę, której monitoring nie objął. W takim przypadku dla potencjalnych świadków spacer dwóch młodych osób mógł wyglądać zupełnie zwyczajnie, dlatego nikt nie zwrócił na nich szczególnej uwagi. Gdy sprawa stała się medialna, mogli oni nie powiązać swoich obserwacji z zaginięciem. Zwłaszcza że w mediach wskazywano inne, ostatnie zarejestrowane miejsce pobytu Iwony.

Wariant B zakłada scenariusz, że 19-latka dobrowolnie wsiadła do samochodu. Taki scenariusz oznaczałby brak świadków i śladów w przestrzeni publicznej, a jednocześnie znacznie poszerzał obszar, w którym mogło dojść do tragedii.

W obu scenariuszach — zarówno w wariancie A, jak i B — jeśli doszło do przestępstwa, mogło ono nastąpić kilkadziesiąt minut, a nawet kilka godzin po godzinie 4:12, kiedy Iwonę po raz ostatni zarejestrowała kamera. Co ważne, zdarzenie mogło rozegrać się w miejscu zamkniętym, takim jak mieszkanie, domek czy nawet samochód. Taki scenariusz tłumaczyłby absolutny brak śladów z tamtej nocy.

Hipotezy przedstawione przez sztuczną inteligencję to oczywiście żadna nowość. Takie scenariusze brali już pod uwagę wielokrotnie śledczy, publicyści i osoby zainteresowane sprawą. Nie ma jednak żadnego dowodu, by je potwierdzić, ani też - zaprzeczyć.

AI może pomóc w śledztwie, jeśli pojawi się kluczowy dowód

Kluczem do rozwiązania zagadki zaginięcia Iwony Wieczorek pozostaje wyłącznie nowy fizyczny dowód, namacalny ślad potwierdzający jej obecność w innym miejscu lub odnalezienie jej ciała. Sztuczna inteligencja może natomiast pomóc w analizie i interpretacji takiego materiału, jeśli zostanie on zabezpieczony.

Jednakże materiały, które dziś uznaje się za bezużyteczne, mogą za 10-20 lat dać nowe informacje: stare nagrania CCTV (lepsza rekonstrukcja obrazu, ruchu, sylwetek), analiza mikro-zachowań (reakcje stresowe zeznających w tej sprawie osób). Największa siła AI to łączenie rozproszonych śladów, np. logów telefonicznych, ruchu pojazdów, zmian w zachowaniu ludzi po zdarzeniu czy badanie tak zwanych "cichych sygnałów" (kto zmienił pracę, wyprowadził się, zerwał kontakty czy zaczął pić). Człowiek analizuje liniowo, a AI analizuje sieci zależności.

Trzeba jednak podkreślić, że sztuczna inteligencja sama nie wskaże sprawcy ani nie odpowie jednoznacznie na pytanie, co stało się z 19-latką. Może ona wspierać śledczych w analizie materiału, łączyć wątki i wychwytywać zależności, ale potrzebuje do tego konkretnych danych. Bez nowych, istotnych tropów, nieznanych dotąd śladów czy przełomowych informacji nawet najbardziej zaawansowane narzędzia pozostaną bezradne. Warto też pamiętać, że z każdym rokiem szanse na odnalezienie kobiety niestety maleją.