Spójrz w niebo przed świtem. Nad Polską rozegra się niezwykły księżycowy spektakl

Wyjątkowy moment w historii kosmosu

Sierpniowe zaćmienie Księżyca w 2026 roku to nie jest zwykłe zjawisko astronomiczne. Z perspektywy nauki to wydarzenie wręcz historyczne. Nasz satelita wejdzie w cień Ziemi tak głęboko, że w fazie maksymalnej aż 96,3% jego tarczy znajdzie się w tzw. umbrze, czyli najciemniejszym stożku ziemskiego cienia. Tak głębokie zaćmienie częściowe zdarza się niezmiernie rzadko.

Co ciekawe, to zjawisko stanowi niezwykle ważny punkt graniczny dla cyklu Saros 138, do którego należy. To ostatnie tak głębokie zaćmienie częściowe w tej serii. Kolejne wydarzenia z tego cyklu, począwszy od 2044 roku, będą już zaćmieniami całkowitymi. Oznacza to, że dzisiejszej nocy jesteśmy świadkami końca pewnej kosmicznej ery.

Dlaczego Księżyc przybierze krwistą barwę?

Choć mówimy o zaćmieniu częściowym, zasłonięta część tarczy nie zniknie całkowicie w ciemności. Zamiast tego zacznie świecić głębokim, miedzianoczerwonym lub wręcz rdzawym blaskiem. To właśnie temu zjawisku zawdzięczamy popularną i nieco mroczną nazwę „krwawy Księżyc”. Dlaczego tak się dzieje? Odpowiedź kryje się w ziemskiej atmosferze, która podczas zaćmienia odgrywa kluczową rolę.

Nasza planeta, stojąc na linii między Słońcem a Księżycem, blokuje bezpośrednie promienie słoneczne. Jednak ziemska atmosfera działa jak gigantyczna soczewka. Przechodzące przez nią światło ulega ugięciu i rozproszeniu (jest to tzw. rozpraszanie Rayleigha). Atmosfera odfiltrowuje krótkie fale światła, czyli barwę niebieską i fioletową. Przepuszcza natomiast fale długie – czerwone i pomarańczowe. To właśnie to przefiltrowane, czerwonawe światło dociera do powierzchni Księżyca i odbija się od niej, tworząc spektakularny, krwawy efekt.

W galerii poniżej zobaczysz, jak wyglądało tegoroczne zaćmienie słońca w Polsce i na świecie

O której godzinie najlepiej spojrzeć w niebo?

Aby nie przegapić tego widowiska, musisz nastawić budzik na bardzo wczesną porę. Cały proces będzie przebiegał etapami, a kluczowe momenty przedstawiają się następująco:

• godzina 3:23 – rozpoczyna się faza półcieniowa. Na początku zmiany na tarczy Księżyca będą praktycznie niezauważalne dla ludzkiego oka.
• około godziny 4:00 – powinieneś zacząć dostrzegać subtelne pociemnienie jednej ze stron tarczy.
• godzina 4:33 – to najważniejszy moment dla obserwatorów w Polsce. Księżyc zacznie wchodzić w pełny cień Ziemi. To właśnie wtedy na tarczy pojawi się wyraźne, łukowate „ugryzienie”.
• od godziny 4:33 do 5:30 – to najlepsze okno obserwacyjne w naszym kraju.

Dlaczego czas na podziwianie spektaklu jest tak ograniczony? Globalne maksimum zaćmienia nastąpi o godzinie 6:12. Niestety, w Polsce nie zobaczymy tej fazy w pełnej okazałości, ponieważ nasz satelita schowa się wcześniej pod horyzontem. Dodatkowo poranny brzask zacznie rozjaśniać niebo, co znacznie osłabi kontrast zjawiska.

Gdzie szukać Księżyca nad horyzontem?

Warunki widoczności będą się różnić w zależności od tego, w której części Polski się znajdujesz. Mieszkańcy wschodnich regionów będą mieli najmniej czasu, ponieważ tam Księżyc zajdzie najwcześniej. W Warszawie tarcza schowa się pod horyzontem około godziny 5:45.

Znacznie lepszą sytuację mają mieszkańcy zachodniej Polski. W Poznaniu i Wrocławiu tuż przed zachodem cień Ziemi zdąży pokryć około 90% tarczy, a w okolicach Szczecina spektakl potrwa najdłużej – tam przed samym zachodem tarcza zostanie przysłonięta w ponad 93%.

Aby cieszyć się widokiem, musisz znaleźć miejsce z całkowicie odsłoniętym widokiem na zachodni i południowo-zachodni horyzont. Drzewa, bloki czy wzniesienia mogą skutecznie zasłonić nisko położony Księżyc. Do obserwacji nie potrzebujesz żadnego specjalistycznego sprzętu, ale zwykła lornetka pomoże Ci dostrzec niesamowite szczegóły kraterów wyłaniających się z ziemskiego cienia.