Cukrzyca typu 1 u dziecka: pierwsze objawy, diagnoza i codzienne życie z chorobą

• Silne pragnienie, częste oddawanie moczu i chudnięcie to typowe pierwsze objawy
• Wymioty, ból brzucha i głęboki oddech mogą oznaczać kwasicę ketonową, czyli groźne powikłanie wymagające pilnej pomocy medycznej
• Rozpoznanie potwierdzają badania krwi, a na początku leczenia dziecko zwykle trafia do szpitala
• Codzienna opieka obejmuje podawanie insuliny, kontrolę glukozy, planowanie posiłków i aktywności oraz przygotowanie szkoły do reagowania w nagłych sytuacjach

Cukrzyca typu 1 u dziecka: na czym polega ta choroba?

Cukrzyca typu 1 u dziecka jest chorobą autoimmunologiczną. Układ odpornościowy niszczy komórki trzustki wytwarzające insulinę, czyli hormon potrzebny do wykorzystywania glukozy jako źródła energii. Gdy insuliny brakuje, glukoza pozostaje we krwi, a organizm zaczyna korzystać z innych źródeł energii.

To nie jest skutek jedzenia słodyczy, błędów wychowawczych ani zbyt małej aktywności. Dziecko z cukrzycą typu 1 potrzebuje insuliny przez całe życie, ale sposób jej podawania i kontroli glukozy dobiera zespół diabetologiczny do wieku, trybu dnia i potrzeb rodziny.

Pierwsze objawy cukrzycy typu 1 u dziecka łatwo pomylić z innymi dolegliwościami

Pierwsze objawy cukrzycy typu 1 u dziecka zwykle wynikają z wysokiego stężenia glukozy we krwi. Dziecko może pić wyraźnie więcej niż wcześniej, często chodzić do toalety i oddawać dużo moczu, również w nocy. U malucha może wrócić moczenie nocne, mimo że od dawna przesypiał noc bez pieluchy.

Niepokojące jest też chudnięcie mimo normalnego lub większego apetytu, osłabienie, senność, rozdrażnienie, gorsza koncentracja albo nawracające infekcje skóry i okolic intymnych. Objawy nie zawsze występują wszystkie naraz, dlatego ich połączenie warto potraktować poważnie.

Jeśli do wzmożonego pragnienia i częstego oddawania moczu dołączają wymioty, ból brzucha, szybki lub głęboki oddech, zapach acetonu z ust, silna senność albo zaburzenia świadomości, trzeba natychmiast szukać pomocy. Mogą to być objawy kwasicy ketonowej. Należy jechać na SOR lub wezwać pogotowie pod numerem 112 albo 999, zamiast czekać na wizytę w przychodni.

Diagnoza cukrzycy typu 1: jakie badania wykonuje lekarz?

Diagnoza cukrzycy typu 1 opiera się przede wszystkim na badaniu stężenia glukozy we krwi i ocenie objawów. Lekarz może także zlecić badanie moczu lub krwi na obecność ketonów, oznaczenie hemoglobiny glikowanej HbA1c oraz badania pomagające ustalić typ cukrzycy. Przy podejrzeniu choroby nie należy samodzielnie wprowadzać diety ani ograniczać dziecku płynów.

Dziecko z nowo rozpoznaną cukrzycą często zostaje przyjęte do szpitala, zwłaszcza gdy istnieje ryzyko kwasicy ketonowej. To czas na bezpieczne rozpoczęcie leczenia oraz naukę dla rodziców, jak sprawdzać glukozę, rozpoznawać zbyt niskie i za wysokie stężenie glukozy, planować posiłki oraz postępować w czasie infekcji. Na początku informacji jest dużo, dlatego warto zapisywać pytania i prosić o powtórzenie najważniejszych zasad.

Cukrzyca typu 1 u dziecka: codzienna opieka i dieta

Codzienna opieka nad dzieckiem z cukrzycą typu 1 obejmuje podawanie insuliny, regularne sprawdzanie stężenia glukozy oraz dostosowywanie posiłków i aktywności fizycznej do zaleceń zespołu prowadzącego leczenie. Glukozę można kontrolować glukometrem lub systemem ciągłego monitorowania, jeśli dziecko z niego korzysta. Wyniki pomagają stosować indywidualny plan leczenia ustalony dla dziecka.

Dziecko nie potrzebuje osobnych dań ani całkowitego zakazu słodyczy. Potrzebuje zwykłego, urozmaiconego jadłospisu, regularnych posiłków i nauki liczenia węglowodanów w zakresie ustalonym podczas edukacji diabetologicznej. Dawki insuliny zawsze ustala się według planu przekazanego przez lekarza i edukatora, a nie na podstawie porad z internetu.

W domu powinien być jasny plan postępowania przy niedocukrzeniu. Jego objawami mogą być drżenie rąk, bladość, poty, nagły głód, ból głowy, rozdrażnienie, splątanie lub nietypowe zachowanie. Rodzice, inni opiekunowie i starsze dziecko powinni wiedzieć, jak reagować według zaleceń otrzymanych od zespołu diabetologicznego.

Szkoła, sport i emocje dziecka z cukrzycą typu 1

Dziecko z cukrzycą typu 1 może chodzić do żłobka, przedszkola lub szkoły, bawić się z rówieśnikami i uprawiać sport. Pracownicy placówki powinni znać zalecenia dotyczące dziecka i wiedzieć, jak reagować przy objawach niedocukrzenia, wysokim stężeniu glukozy lub chorobie dziecka. Przed rozpoczęciem opieki w placówce lub nowego roku szkolnego warto przekazać wychowawcy i wybranym pracownikom pisemną informację oraz ustalić zasady postępowania podczas codziennych zajęć, wycieczek i aktywności fizycznej.

Aktywność fizyczna jest ważna, ale może zmieniać stężenie glukozy także po zakończeniu treningu. Dlatego dziecko powinno móc sprawdzić glukozę, mieć dostęp do wody i produktów potrzebnych przy niedocukrzeniu oraz pozostawać pod opieką osoby znającej jego plan postępowania. Przy gorączce, wymiotach, biegunce lub wyraźnie podwyższonej glukozie należy postępować według zasad na czas choroby przekazanych przez diabetologa.

Po rozpoznaniu cukrzycy dziecko może się złościć, wstydzić pompy insulinowej lub sensora, bać się pomiarów albo nie chcieć rozmawiać o chorobie. Rodzic nie musi od razu znaleźć sposobu na każdą z tych emocji. Warto rozmawiać konkretnie, nie zawstydzać dziecka za wyniki pomiarów i stopniowo przekazywać mu zadania odpowiednie do wieku. Dobrze też pozostawać w kontakcie z zespołem prowadzącym leczenie. Jeśli napięcie, lęk lub konflikty wokół leczenia narastają, dobrym krokiem jest rozmowa z psychologiem znającym realia cukrzycy.

Źródła:

• NIDDK (Type 1 Diabetes)
• ISPAD (Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Diabetic ketoacidosis and hyperglycemic hyperosmolar state)
• ISPAD (Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Diabetes education in children and adolescents)
• ISPAD (Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Assessment and management of hypoglycemia in children and adolescents with diabetes)
• ISPAD (Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Psychological care of children, adolescents and young adults with diabetes)
• Ministerstwo Zdrowia (Dziecko z cukrzycą)