Nawracające bóle nóg u dziecka. Kiedy mogą być bólami wzrostowymi, a kiedy warto skonsultować je z lekarzem?

• Typowe bóle wzrostowe dotyczą zwykle obu nóg, pojawiają się wieczorem i ustępują rano
• Ból jednej nogi, utykanie lub dolegliwości dzienne wymagają oceny przez lekarza
• Ból pięty po treningu może być skutkiem przeciążenia okolicy rozwijającej się kości piętowej
• Gorączka, obrzęk stawu i odmowa chodzenia są sygnałami pilnej konsultacji

Bóle wzrostowe u dziecka. Jak je rozpoznać?

Tak zwane bóle wzrostowe są częstą i zwykle łagodną przyczyną nawracających bólów nóg u dzieci. Nazwa może być myląca, ponieważ nie udowodniono, że dolegliwości wynikają bezpośrednio z szybkiego wzrostu kości. Częściej dotyczą dzieci, które poza epizodami bólu są aktywne, dobrze się czują i normalnie chodzą.

Ból może być tępy, kurczowy albo opisywany przez dziecko jako głęboki. Pojawia się późnym popołudniem, wieczorem albo w nocy, a do rana zwykle ustępuje. Dziecko może wskazywać łydki, golenie, uda lub okolice pod kolanami, przy czym dolegliwości najczęściej dotyczą obu stron ciała.

Epizody mogą wracać po kilku dniach lub tygodniach przerwy i czasem nasilają się po szczególnie aktywnym dniu. Przy bólach wzrostowych nie występują obrzęk, zaczerwienienie, ocieplenie skóry ani ograniczenie ruchu. Dziecko nie powinno również utykać rano ani rezygnować z zabawy z powodu bólu.

Ból nogi po wysiłku lub urazie u dziecka. Kiedy może wynikać z przeciążenia?

Ból w jednym, wyraźnie określonym miejscu nogi często wiąże się z przeciążeniem mięśni, ścięgien lub stawów. Może pojawić się po dłuższym spacerze, intensywnym treningu, skokach, bieganiu po twardym podłożu albo po drobnym urazie, którego dziecko nie pamięta. Warto sprawdzić, czy ból nasila się podczas konkretnego ruchu albo obciążania nogi.

U aktywnych dzieci ból pięty, który nasila się podczas biegania i chodzenia, może wiązać się z przeciążeniem okolicy rozwijającej się kości piętowej. Tę dolegliwość określa się jako chorobę Severa. Częściej występuje po rozpoczęciu sezonu sportowego, zwiększeniu liczby treningów lub noszeniu obuwia ze słabą amortyzacją. Potwierdzenie przyczyny wymaga badania, ponieważ podobne dolegliwości mogą mieć różne źródła.

Przy łagodnym bólu po wysiłku pomocne może być czasowe ograniczenie aktywności, która go wywołuje, odpoczynek oraz chłodzenie bolesnego miejsca przez materiał chroniący skórę. W przypadku bólu pięty znaczenie mogą mieć także rozciąganie zalecone przez specjalistę oraz wygodne, dobrze amortyzujące buty. Powrót do sportu nie powinien odbywać się mimo wyraźnego bólu lub utykania.

Ból nogi i utykanie u dziecka. Kiedy to nie są bóle wzrostowe?

Ból występujący tylko w jednej nodze, obecny rano albo utrzymujący się w ciągu dnia nie pasuje do typowego obrazu bólów wzrostowych. Podobnie jest z bólem wyraźnie zlokalizowanym w stawie, nasilającym się z czasem lub ograniczającym zwykłą aktywność. Nie musi to oznaczać konkretnej choroby, ale warto omówić takie objawy z pediatrą.

Szczególnej uwagi wymaga utykanie, niechęć do obciążania nogi lub całkowita odmowa stanięcia na niej. Ból odczuwany w kolanie lub udzie może czasem pochodzić z biodra, dlatego nie zawsze miejsce wskazane przez dziecko jest źródłem problemu. Trudność w chodzeniu może wystąpić po infekcji wirusowej, urazie, w stanie zapalnym lub zakażeniu i wymaga oceny w kontekście całego stanu dziecka.

Pilnej konsultacji lekarskiej, najlepiej jeszcze tego samego dnia, wymagają zwłaszcza:

• gorączka, wyraźne osłabienie lub złe samopoczucie razem z bólem nogi
• obrzęk, zaczerwienienie, ocieplenie albo silna tkliwość bolesnej okolicy
• nagły silny ból po urazie lub niemożność obciążenia kończyny
• narastający ból nocny, utrzymujący się ból jednej nogi lub widoczne zgrubienie
• wysypka, utrata apetytu, niezamierzony spadek masy ciała lub znaczne zmęczenie

Ból kości z gorączką, miejscowym obrzękiem i odmową chodzenia może towarzyszyć infekcji kości lub stawu, która wymaga szybkiego leczenia. Rzadko przyczyną są także poważniejsze choroby, dlatego nie należy długo obserwować bólu asymetrycznego, narastającego lub nieproporcjonalnego do drobnego urazu. Objawy alarmowe nie muszą oznaczać poważnej choroby, ale są powodem do szybkiego zbadania dziecka.

Sztywność poranna i ból stawów u dziecka. Kiedy zgłosić się do lekarza?

Jeśli dziecko po przebudzeniu skarży się na sztywność, ma trudność z poruszaniem nogą albo wyraźnie lepiej chodzi dopiero po pewnym czasie, warto umówić konsultację lekarską. Niepokojące są też nawracające obrzęki stawów, ich ocieplenie, zaczerwienienie i ograniczenie zakresu ruchu. Taki zestaw objawów może sugerować proces zapalny, ale jego przyczyny wymagają różnicowania przez specjalistę.

Lekarz zwróci uwagę również na zmęczenie, gorączkę, wysypkę, osłabienie apetytu i inne dolegliwości ogólne. W przypadku podejrzenia problemu zapalnego może ocenić stawy oraz chód, a następnie zdecydować o potrzebie badań krwi lub badań obrazowych. Sam ból nóg nie pozwala rozpoznać choroby reumatycznej ani jej wykluczyć.

U części dzieci nieprzyjemne odczucia w nogach mają postać mrowienia, pieczenia i przymusu poruszania nogami, nasilającego się wieczorem w spoczynku oraz łagodniejącego podczas ruchu. Taki opis różni się od bólu po urazie czy bólów wzrostowych i także warto przekazać pediatrze. Dla lekarza ważne będą słowa, których dziecko używa do opisania dolegliwości, pora ich występowania oraz wpływ na sen.

Nawracające bóle nóg u dziecka. Jak przygotować się do wizyty u pediatry?

Przy nawracających bólach nóg najważniejsze są rozmowa z rodzicem i dzieckiem oraz badanie lekarskie. Pediatra ocenia między innymi chód, sposób obciążania nóg, zakres ruchu stawów i bolesne miejsca. Przy obrazie typowym dla bólów wzrostowych oraz prawidłowym badaniu dodatkowe testy często nie są potrzebne.

Jeżeli ból jest nietypowy, lekarz może zlecić dalszą diagnostykę, na przykład badania krwi lub zdjęcie RTG. Decyzja zależy od wieku dziecka, czasu trwania dolegliwości, urazów, objawów ogólnych i wyniku badania. Nie warto wykonywać badań na własną rękę, ponieważ ich zakres powinien odpowiadać podejrzewanej przyczynie.

Przed wizytą warto zanotować, kiedy pojawia się ból, jak długo trwa, w którym miejscu nogi występuje i czy budzi dziecko w nocy. Przydatne są także informacje o ostatnich infekcjach, zmianie aktywności sportowej, urazach, gorączce oraz utykaniu. Jeśli ból nie ma cech alarmowych, ale wraca, nasila się albo utrudnia sen i codzienne funkcjonowanie, umówienie konsultacji z pediatrą jest rozsądnym kolejnym krokiem.

Źródła:

• Cleveland Clinic
• Mayo Clinic
• Sheffield Children’s NHS Foundation Trust
• OrthoKids / Pediatric Orthopaedic Society of North America
• ChoosePT / American Physical Therapy Association
• Healthdirect Australia
• Portal Choroby Rzadkie / gov.pl
• Medycyna Praktyczna
• ChoosePT / American Physical Therapy Association
• KidsHealth