Odwodnienie u dziecka. Jakie objawy wymagają szybkiej reakcji?

• Rzadkie oddawanie moczu, suche usta i brak łez mogą oznaczać odwodnienie
• Senność, trudność w obudzeniu i zimne kończyny wymagają pilnej pomocy medycznej
• Niemowlęta oraz dzieci, które wymiotują lub mają wodnistą biegunkę, odwadniają się szczególnie szybko
• Przy łagodnych objawach pomocne są częste, małe porcje płynów nawadniających

Kiedy dziecko może odwodnić się najszybciej?

Odwodnienie u dziecka pojawia się wtedy, gdy organizm traci więcej wody i elektrolitów, niż otrzymuje. Najczęściej dzieje się to podczas biegunki i wymiotów, zwłaszcza gdy dziecko nie chce lub nie może pić. Ryzyko rośnie także w czasie gorączki, upału, intensywnego wysiłku oraz przy chorobie, która utrudnia karmienie lub pojenie.

Szczególnie uważnie obserwuj niemowlęta, małe dzieci oraz dzieci z chorobami przewlekłymi. Niemowlę nie powie, że chce pić, a jego stan może zmienić się w ciągu kilku godzin. U starszego dziecka samo pragnienie nie zawsze wystarcza, by ocenić, czy pije dość. Zwróć uwagę także na to, jak często oddaje mocz i czy jest tak aktywne jak zwykle.

Pierwsze objawy odwodnienia widać po zachowaniu dziecka i liczbie mokrych pieluch

Pierwsze objawy odwodnienia u dziecka bywają mało charakterystyczne. Dziecko może być bardziej marudne, mniej aktywne, skarżyć się na pragnienie albo szybciej niż zwykle rezygnować z zabawy. Zwróć uwagę, czy dziecko pije mniej niż zwykle oraz czy jego mocz jest wyraźnie ciemniejszy i oddawany rzadziej.

Suchość warg i języka, płacz bez łez oraz zapadnięte oczy także mogą wskazywać na niedobór płynów. U niemowlęcia dodatkowym sygnałem bywa zapadnięte ciemiączko. Pojedynczy objaw nie musi oznaczać odwodnienia. Jeśli występuje ich kilka, zacznij podawać dziecku płyny małymi porcjami i obserwuj, czy jego stan się poprawia.

• mniej mokrych pieluch niż zwykle lub wyraźnie rzadsze oddawanie moczu
• suchy język, suche usta albo spierzchnięte wargi
• mało łez lub brak łez podczas płaczu
• wyraźna senność, nietypowe rozdrażnienie albo niechęć do zabawy
• zapadnięte oczy, a u niemowlęcia także zapadnięte ciemiączko

Ciężkie odwodnienie u dziecka. Kiedy trzeba działać natychmiast?

Przy objawach ciężkiego odwodnienia nie czekaj, aż dziecko poczuje się lepiej po wypiciu płynu. Pilnej pomocy potrzebuje dziecko, które jest bardzo senne, trudno je obudzić, reaguje inaczej niż zwykle, jest wiotkie lub splątane. Niepokojące są też zimne dłonie i stopy, blada, sina lub marmurkowa skóra, szybki oddech oraz wyraźne osłabienie.

Jeśli dziecko nie jest w stanie pić, odmawia każdego płynu albo wszystko zwraca, skontaktuj się pilnie z lekarzem. Gdy jest nieprzytomne, trudno je dobudzić, ma problemy z oddychaniem lub występują oznaki wstrząsu, wezwij pomoc pod numerem 112. W takiej sytuacji nie próbuj na siłę podawać płynów do ust.

Pilnie skontaktuj się z lekarzem także wtedy, gdy w stolcu pojawi się krew, wymiociny mają zielone zabarwienie, dziecko skarży się na silny ból brzucha, ma wysoką gorączkę lub jego stan szybko się pogarsza. Te objawy mogą oznaczać nie tylko odwodnienie, lecz także inną chorobę wymagającą oceny.

Jak nawadniać dziecko, gdy objawy są łagodne?

Przy łagodnych objawach najważniejsze jest regularne uzupełnianie płynów, zanim dziecko zacznie być wyraźnie osłabione. Podawaj małe porcje często, zamiast namawiać do wypicia pełnego kubka naraz. Po wymiotach dziecko zwykle lepiej toleruje pojedyncze łyki podawane co kilka minut.

Przy biegunce lub wymiotach przydatny jest doustny płyn nawadniający z apteki, przygotowany dokładnie według instrukcji na opakowaniu. Zawiera wodę, glukozę i elektrolity, czyli sole mineralne, które organizm traci podczas biegunki i wymiotów. Słodkie napoje, soki i napoje gazowane nie są dobrym wyborem, bo mogą nasilać biegunkę.

Dziecko karmione piersią powinno być przystawiane częściej, nawet jeśli je krócej niż zwykle. Jeśli mimo podawania płynów dziecko oddaje coraz mniej moczu, nadal wymiotuje lub reaguje słabiej niż zwykle, skontaktuj się z lekarzem.

Sytuacje, których nie warto przeczekiwać

Z lekarzem warto skontaktować się tego samego dnia, gdy odwodnienie dotyczy niemowlęcia, dziecko ma częstą wodnistą biegunkę, powtarzające się wymioty albo pije znacznie mniej niż zwykle. Pomocy wymaga też sytuacja, w której nie ma poprawy mimo podawania płynów. Jeśli dziecko ma chorobę nerek, cukrzycę, zaburzenia odporności lub inną chorobę przewlekłą, skontaktuj się z lekarzem wcześniej niż w przypadku zdrowego dziecka.

Przygotuj dla lekarza proste informacje: od kiedy trwają objawy, ile razy dziecko wymiotowało lub miało biegunkę, kiedy ostatnio oddało mocz i ile mniej więcej wypiło. Nie musisz samodzielnie oceniać, jak duże jest odwodnienie. Wystarczy zauważyć niepokojącą zmianę, podawać płyny małymi porcjami i skontaktować się z lekarzem, gdy dziecko wyraźnie słabnie.

Źródła:

• HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics (Signs of Dehydration in Infants & Children)
• NHS (Dehydration)
• NICE (Diarrhoea and vomiting caused by gastroenteritis in under 5s: diagnosis and management)
• World Health Organization (Diarrhoeal disease)
• CDC (Managing Acute Gastroenteritis Among Children: Oral Rehydration, Maintenance, and Nutritional Therapy)