Produkowanie energii nie wystarczy. Sieci, magazyny i surowce zdecydują o bezpieczeństwie Polski

Debata pt. „Bezpieczeństwo surowcowe i energetyczne Polski” odbyła się na Uniwersytecie Warszawskim. Wydarzenie zorganizowała Fundacja FAPA przy współudziale Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego oraz Fundacji „Instytut Bezpieczeństwa Europejskiego”.

Partnerem głównym Forum była Polska Fundacja Narodowa, partnerem strategicznym Polska Spółka Gazownictwa, a partnerem instytucjonalnym Uniwersytet Warszawski. Partnerami wydarzenia były także TAURON Nowe Technologie, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, Krajowa Grupa Spożywcza, Agro Aplikacje, AGRO ubezpieczenia oraz LipCo Foods. Patronat medialny sprawowały „Super Express” i „Super Biznes”. Wydarzenie zostało dofinansowane ze środków Polskiej Fundacji Narodowej.

W debacie uczestniczyli Konrad Wojnarowski, podsekretarz stanu w Ministerstwie Energii, Roman Warchoł, wiceprezes zarządu TAURON Nowe Technologie, Józef Matysiak, zastępca prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, oraz prof. dr hab. Mariusz Maciejczak ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego, członek Rady Nadzorczej Krajowej Grupy Spożywczej.

Rozmowę prowadził Jakub Kurasz, koordynator ds. otoczenia zewnętrznego w Centrum Transformacji Energetycznej przy Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego oraz dyrektor ds. komunikacji w PwC Polska.

Nagranie z debaty dostępne już jest na kanale Fundacji im. XBW Ignacego Krasickiego:

Nowe źródła to dopiero początek

Punktem wyjścia do dyskusji było pytanie, czy budowa kolejnych źródeł energii automatycznie zwiększa bezpieczeństwo Polski. Uczestnicy panelu podkreślali, że produkcja energii jest tylko jednym z elementów systemu. Równie ważne są sieci przesyłowe i dystrybucyjne, magazyny oraz infrastruktura przygotowana do działania w warunkach awarii lub zewnętrznego zagrożenia.

Konrad Wojnarowski przekonywał, że transformacja energetyczna powinna być prowadzona równolegle na kilku poziomach. - Z naszego punktu widzenia istotne są trzy filary tych zmian: po pierwsze dobre strategie, po drugie właściwa legislacja i po trzecie odpowiednie finansowanie - mówił wiceminister energii.

W jego ocenie polska energetyka powinna opierać się na różnych technologiach. Z jednej strony potrzebne są odnawialne źródła energii, inwestycje w energetykę wiatrową, fotowoltaikę, sieci i magazyny. Z drugiej strony istotną rolę ma odegrać energetyka jądrowa. W okresie przejściowym znaczenie zachowa także gaz.

Takie zróżnicowanie ma zwiększyć odporność systemu i ograniczyć ryzyko uzależnienia od jednego paliwa, technologii lub kierunku dostaw.

Miliardy na magazyny energii i ciepłownictwo

Józef Matysiak zwracał uwagę, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wspiera inwestycje, które mają ułatwić wykorzystanie energii z OZE i zwiększyć stabilność systemu.

Program dotyczący magazynów energii ma wartość 4 mld zł. NFOŚiGW przygotowuje również program transformacji ciepłownictwa o wartości 3 mld zł. Kolejne 3 mld zł przewidziano w ramach programu „Energia dla Wsi”, wspierającego między innymi rozwój lokalnych źródeł energii.

Magazyny są szczególnie ważne ze względu na rosnącą produkcję energii ze słońca i wiatru. Pozwalają przechować nadwyżki powstające w okresach wysokiej produkcji i wykorzystać je wtedy, gdy zapotrzebowanie jest większe.

W debacie wskazywano również na potrzebę łączenia różnych sektorów. Energia elektryczna, ciepłownictwo i gaz nie powinny być traktowane jako oddzielne systemy. Ich integracja może pomóc lepiej wykorzystywać dostępne źródła i ograniczać straty.

Surowce trzeba przetwarzać w kraju

Bezpieczeństwo energetyczne jest ściśle związane z dostępem do surowców. Prof. Mariusz Maciejczak zwrócił uwagę na trzy ich grupy: tradycyjne surowce, takie jak miedź, srebro i siarka, surowce krytyczne oraz zasoby odnawialne pochodzące między innymi z rolnictwa i leśnictwa.

Jego zdaniem nie wystarczy posiadać surowce lub je wydobywać. Kluczowe jest tworzenie w Polsce kolejnych etapów produkcji, dzięki którym w kraju pozostają technologie, miejsca pracy i większa część wartości gospodarczej.

Szczególne znaczenie mają surowce krytyczne wykorzystywane w bateriach, elektronice i nowoczesnych technologiach. Polska i cała Unia Europejska są w dużej mierze uzależnione od ich importu. Jedną z odpowiedzi może być rozwój recyklingu i odzyskiwanie potrzebnych materiałów ze zużytych urządzeń. - To, co dawniej było czymś mało wartościowym, dzisiaj staje się zasobem, który zyskuje na dużej wartości - podkreślał prof. Maciejczak.

W jego ocenie potrzebne są rozwiązania, które pozwolą przenieść technologie odzysku z poziomu niewielkich projektów do zastosowania na dużą skalę.

Energia powinna powstawać bliżej odbiorców

Jednym z głównych wniosków debaty była potrzeba rozwoju energetyki rozproszonej. System oparty na wielu lokalnych źródłach jest trudniejszy do sparaliżowania niż model zależny od kilku dużych elektrowni lub elektrociepłowni.

Konrad Wojnarowski wskazywał, że doświadczenia Ukrainy pokazują ryzyko związane ze scentralizowaną energetyką. Zniszczenie jednego dużego obiektu może pozbawić energii i ciepła znaczną część miasta lub regionu.

Rozproszone źródła, lokalne magazyny, klastry i społeczności energetyczne mogą ograniczyć skutki podobnych zdarzeń. Pozwalają też gminom, przedsiębiorstwom i mieszkańcom w większym stopniu korzystać z energii produkowanej na miejscu.

Roman Warchoł podkreślał, że TAURON modernizuje infrastrukturę i rozwija rozwiązania, które mogą być wykorzystywane także podczas sytuacji kryzysowych. Przykładem jest oświetlenie uliczne, które po połączeniu z magazynami energii może działać również w razie problemów z zasilaniem. - Produkcja energii jak najbliżej odbiorców to jest nasz cel - mówił wiceprezes TAURON Nowe Technologie.

Spółka odpowiada za oświetlenie uliczne w ponad 600 gminach na południu Polski. Na jego modernizację zamierza w najbliższych latach przeznaczyć 1,5 mld zł.

Biogaz i biometan mogą wzmacniać gminy

W dyskusji wiele miejsca poświęcono biogazowi i biometanowi. Są to źródła, które mogą pracować stabilniej niż instalacje zależne od pogody, a jednocześnie wykorzystują lokalne surowce pochodzące z rolnictwa i przetwórstwa.

Józef Matysiak ocenił, że Polska ma duży potencjał w tym obszarze. Rozwój biogazowni i biometanowni może ograniczać import gazu, tworzyć dodatkowy rynek dla produktów ubocznych rolnictwa oraz zapewniać energię blisko miejsca jej zużycia.

Problemem pozostaje jednak opór społeczny. Część mieszkańców obawia się uciążliwości związanych z instalacjami, często na podstawie doświadczeń ze starszymi technologiami.

Uczestnicy panelu wskazywali, że potrzebna jest lepsza informacja i współpraca z samorządami. Nowoczesne instalacje mogą działać bezpiecznie, a ich obecność może przynosić lokalnej społeczności realne korzyści.

Bezpieczeństwa nie da się zapewnić jedną decyzją

Pod koniec debaty paneliści zostali poproszeni o wskazanie jednej decyzji, która mogłaby najszybciej zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne Polski. Z ich wypowiedzi wynikało jednak, że nie istnieje jedno rozwiązanie wszystkich problemów.

Potrzebne są jednocześnie inwestycje w sieci, magazyny, nowe źródła, energetykę jądrową, biogaz, ciepłownictwo i krajowe przetwarzanie surowców. Muszą im towarzyszyć jasne przepisy oraz stabilne finansowanie.

Ważnym elementem pozostaje również niezależność od rosyjskich surowców energetycznych. Dywersyfikacja dostaw i współpraca z partnerami w Europie mają znaczenie nie tylko gospodarcze, ale także polityczne i militarne.

Debata pokazała, że odporna energetyka nie powstaje wyłącznie dzięki zwiększaniu mocy produkcyjnych. O bezpieczeństwie decyduje cały system: od surowców i źródeł energii, przez sieci i magazyny, aż po infrastrukturę lokalną. Dopiero połączenie tych elementów może zapewnić stabilne dostawy i ceny, które pozwolą polskiej gospodarce skutecznie konkurować.