Mononukleoza u dzieci: objawy, przebieg i powrót do codziennej aktywności

• Mononukleozę najczęściej wywołuje wirus Epsteina-Barr, przenoszony głównie przez ślinę
• Typowe objawy to gorączka, ból gardła, powiększone węzły chłonne i silne zmęczenie
• Większość objawów zwykle ustępuje w ciągu 2–4 tygodni, ale zmęczenie może utrzymywać się dłużej
• Po mononukleozie dziecko powinno przez pewien czas unikać intensywnego wysiłku, sportów kontaktowych i dźwigania

Mononukleoza u dzieci: czym jest i jak dochodzi do zakażenia?

Mononukleoza zakaźna jest chorobą wirusową, najczęściej wywoływaną przez wirus Epsteina-Barr, czyli EBV. Wirus przenosi się przede wszystkim przez ślinę, na przykład podczas wspólnego korzystania z butelki, kubka, sztućców, jedzenia lub pomadki do ust. U młodszych dzieci zakażenie EBV może przejść bez wyraźnych objawów albo przypominać zwykłą infekcję.

Mononukleoza z typowymi objawami częściej występuje u starszych dzieci i nastolatków. Nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka zakażenia, ponieważ EBV jest bardzo rozpowszechniony. W domu warto jednak pilnować, by chore dziecko miało własny kubek, bidon i sztućce, a wszyscy domownicy regularnie myli ręce.

Objawy mononukleozy u dziecka nie zawsze pojawiają się jednocześnie

Objawy mononukleozy u dziecka rozwijają się stopniowo i mogą wyglądać podobnie do anginy lub innej infekcji wirusowej. Dziecko może być wyraźnie osłabione, skarżyć się na ból gardła i nie mieć apetytu. Lekarz rozpoznaje chorobę na podstawie badania, przebiegu objawów, a w razie potrzeby także badań krwi.

Do częstych objawów należą:

• gorączka, czasem utrzymująca się przez kilka dni
• silny ból gardła oraz powiększone, zaczerwienione migdałki
• powiększone węzły chłonne, zwłaszcza na szyi
• duże zmęczenie, senność i szybsze męczenie się podczas zwykłych zajęć
• bóle głowy, mięśni lub całego ciała
• mniejszy apetyt, niekiedy wysypka

U części dzieci lekarz stwierdza także powiększenie śledziony lub wątroby. Dziecko może tego nie odczuwać, dlatego nie należy uznawać, że może wrócić do sportu tylko dlatego, że gorączka minęła. Badanie i zalecenia lekarza są tu ważniejsze niż szybka poprawa samopoczucia.

Przebieg mononukleozy: dlaczego zmęczenie może zostać na dłużej?

Przebieg mononukleozy bywa nierówny. Ból gardła i gorączka najczęściej ustępują w ciągu 2–4 tygodni, ale zmęczenie może utrzymywać się przez kolejne tygodnie. Dziecko może jednego dnia funkcjonować prawie normalnie, a następnego szybciej się męczyć lub potrzebować drzemki.

Leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów. Przydają się odpoczynek, częste picie małych porcji płynów i lekkie posiłki, jeśli gardło boli przy przełykaniu. Leki przeciwgorączkowe lub przeciwbólowe podawaj zgodnie z zaleceniem lekarza albo dawkowaniem podanym w ulotce, odpowiednim dla wieku i masy ciała dziecka. Dzieciom i nastolatkom nie podaje się aspiryny.

Antybiotyk nie leczy mononukleozy, ponieważ chorobę wywołuje wirus. Bywa potrzebny tylko wtedy, gdy lekarz potwierdzi dodatkową infekcję bakteryjną. Przed rozpoczęciem antybiotykoterapii poinformuj lekarza, że dziecko może mieć lub ma rozpoznaną mononukleozę. Amoksycylina i ampicylina mogą wtedy wywołać wysypkę.

Kiedy dziecko z mononukleozą potrzebuje pilnej pomocy?

Mononukleoza zwykle mija bez poważnych powikłań, ale są objawy, których nie należy przeczekiwać w domu. Pilnej pomocy wymaga duszność, wyraźny problem z przełykaniem śliny lub narastające odwodnienie. Należy jej szukać także wtedy, gdy dziecko z powodu bólu gardła prawie nie pije. Konsultacji wymaga również utrzymująca się wysoka gorączka, żółte zabarwienie skóry lub białek oczu oraz znaczne pogorszenie stanu ogólnego.

Nagły, silny ból w lewej górnej części brzucha, ból promieniujący do lewego barku, omdlenie, bladość lub zawroty głowy wymagają natychmiastowej pomocy medycznej. Mogą wskazywać na rzadkie, ale groźne uszkodzenie śledziony. Nie należy wtedy podawać dziecku jedzenia ani zachęcać go do chodzenia, tylko jak najszybciej wezwać pomoc lub jechać na szpitalny oddział ratunkowy.

Powrót do szkoły, ruchu i sportu po mononukleozie

Powrót do szkoły lub przedszkola można rozważyć, gdy dziecko nie ma gorączki, pije i je w miarę normalnie oraz ma dość sił, by uczestniczyć w zajęciach. Nie musi od razu wracać na cały dzień. Na początku czasem lepszym rozwiązaniem jest krótszy pobyt, mniej zajęć dodatkowych i możliwość odpoczynku po powrocie do domu.

Inaczej wygląda powrót do aktywności fizycznej. Przy mononukleozie może powiększyć się śledziona, dlatego przez okres wskazany przez lekarza dziecko powinno unikać intensywnego wysiłku, dźwigania, ćwiczeń mocno angażujących mięśnie brzucha oraz sportów kontaktowych, takich jak piłka nożna, koszykówka, sporty walki czy gimnastyka, podczas której łatwo o upadek. Ryzyko uszkodzenia śledziony jest największe w pierwszych tygodniach choroby, a czas ograniczeń ustala się indywidualnie, zwłaszcza u dziecka trenującego sport.

Do codziennej aktywności warto wracać etapami. Po poprawie samopoczucia można zacząć od spokojnych spacerów i lekkich zajęć. Jeśli po wysiłku wraca duże zmęczenie, ból brzucha, zawroty głowy lub gorączka, dziecko powinno znów odpocząć i skontaktować się z lekarzem. Najbezpieczniej przekazać wychowawcy i trenerowi jasną informację o czasowym zwolnieniu z WF-u oraz o zaleceniach dotyczących sportu.

Źródła:

• CDC (About Infectious Mononucleosis)
• NHS (Glandular fever)
• MedlinePlus (Infectious Mononucleosis)
• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org (Mononucleosis)
• PubMed Central (Association of Splenic Rupture and Infectious Mononucleosis: A Retrospective Analysis and Review of Return-to-Play Recommendations)