- Kieszonkowe uczy planowania, gdy nastolatek wie, na jakie wydatki ma je przeznaczyć i kiedy dostanie kolejną kwotę
- Podział pieniędzy na bieżące wydatki, oszczędności i większy cel pomaga nastolatkowi sprawdzić, ile może wydać w każdej z tych kategorii
- Wydanie całej kwoty pierwszego dnia może być lekcją, jeśli rodzic nie wyrównuje budżetu od razu
- Krótka rozmowa o wydatkach pomaga bardziej niż sprawdzanie każdej płatności
Nastolatek wydaje kieszonkowe od razu. Co zwykle stoi za takim zachowaniem?
Nastolatek, który wydaje kieszonkowe w pierwszy dzień, często po prostu reaguje na silną pokusę albo realizuje zakup, o którym myślał od dawna. Może też nie umieć jeszcze przełożyć kwoty na liczbę dni, które zostały do następnej wypłaty. Płatności telefonem, kartą czy szybkie zakupy w aplikacji dodatkowo utrudniają zauważenie, ile pieniędzy naprawdę ubywa.
Nie warto zaczynać od wykładu o nieodpowiedzialności. Zarządzanie pieniędzmi jest umiejętnością, którą nastolatek zdobywa przez rozmowy, obserwowanie dorosłych i własne doświadczenia. Jeśli rodzic za każdym razem od razu dopłaca brakującą kwotę, nastolatkowi trudniej zauważyć związek między zakupem a brakiem pieniędzy kilka dni później.
Kieszonkowe nastolatka powinno mieć jasne zasady
Zanim zaczniesz oczekiwać planowania wydatków, ustalcie, na co nastolatek może przeznaczać kieszonkowe. Nastolatek powinien wiedzieć, ile dostaje, kiedy otrzymuje pieniądze i jakie wydatki ma z nich pokrywać. Inaczej planuje się kwotę wyłącznie na przyjemności, a inaczej pieniądze na wyjścia ze znajomymi, drobne zakupy do szkoły czy część kosztów telefonu.
Najlepiej zapisać te ustalenia w kilku prostych zdaniach w notatce w telefonie. Warto też odróżniać potrzebne wydatki od zachcianek. Koszt powrotu ze szkoły czy zakup leków nie powinny zależeć od tego, czy wcześniej pieniądze poszły na przekąski albo dodatki do gry.
Kwota nie musi być taka sama jak u kolegów. Powinna pasować do możliwości rodziny i zakresu wydatków, za które nastolatek ma odpowiadać. Ważniejsza od wysokości kieszonkowego jest regularność. Gdy pieniądze pojawiają się zawsze w tym samym dniu, nastolatek może uczyć się planować wydatki na cały tydzień lub miesiąc.
Jak nauczyć nastolatka planowania wydatków krok po kroku?
Planowanie wydatków zacznijcie w dniu wypłaty, zanim pieniądze rozejdą się na pojedyncze zakupy. Nie przejmuj całego zadania. Zapytaj: co chcesz kupić przed kolejną wypłatą? Które wydatki są pewne? Na czym szczególnie ci zależy? Potem wspólnie sprawdźcie, czy całość mieści się w dostępnej kwocie.
Prosty podział pieniędzy jest łatwiejszy niż rozbudowany arkusz. Można korzystać z gotówki w kopertach, oddzielnych skarbonek, kont oszczędnościowych lub kategorii w aplikacji bankowej. Najważniejsze, żeby nastolatek widział, ile pieniędzy zostało mu jeszcze na poszczególne wydatki.
Na początku warto ustalić cztery kategorie:
- wydatki zaplanowane, na przykład kino, prezent lub bilet
- drobne przyjemności, na które przeznacza się ustaloną wcześniej kwotę
- oszczędności na większy cel, nawet jeśli jest to niewielka suma
- rezerwa na nieprzewidziany drobny wydatek
Nie narzucaj od razu sztywnego podziału procentowego, jeśli nastolatek nie rozumie, po co miałby go stosować. Lepiej zacząć od małej, realnej kwoty odkładanej przy każdej wypłacie. Gdy cel jest konkretny, na przykład słuchawki, książka lub wyjazd, łatwiej zrezygnować z części spontanicznych zakupów.
Gdy kieszonkowe znika pierwszego dnia, warto porozmawiać zamiast od razu dokładać pieniądze
Gdy kieszonkowe skończyło się pierwszego dnia, zacznijcie od spokojnego opisania tego, co się stało, bez zawstydzania nastolatka. Możesz powiedzieć: „Widzimy, że pieniędzy nie starczyło do kolejnej wypłaty. Zobaczmy, co się wydarzyło i co można zmienić następnym razem”. Taki ton pomaga rozmawiać o faktach, zamiast ukrywać zakupy albo kłócić się o kolejną kwotę.
Jeśli chodzi o zachcianki, nie dokładaj od razu pieniędzy ani nie wypłacaj kolejnego kieszonkowego z wyprzedzeniem. Nastolatek może odczuć skutki swojej decyzji i poczekać do ustalonego dnia. Wyjątkiem są wydatki, które dotyczą bezpieczeństwa, zdrowia lub wcześniej ustalonych podstawowych potrzeb.
Po kilku dniach wróćcie do tematu na krótko. Wystarczą trzy pytania: co zostało kupione? Które zakupy były warte swojej ceny? Z czym następnym razem warto poczekać? Celem nie jest rozliczenie każdego paragonu, lecz zauważenie własnych schematów wydawania.
Kontrola wydatków nastolatka nie powinna zastępować jego odpowiedzialności
Rodzic może sprawdzać plan razem z nastolatkiem, ale nie musi zatwierdzać każdej drobnej płatności. Zbyt ścisła kontrola odbiera okazję do samodzielnego podejmowania decyzji, a całkowity brak rozmowy zostawia nastolatka bez wskazówek. Dobrym rozwiązaniem jest umówienie się na krótkie podsumowanie raz w tygodniu lub przed kolejną wypłatą.
W rozmowie pokaż także własne wybory finansowe, na przykład porównywanie cen, odkładanie na większy wydatek czy rezygnację z zakupu poza budżetem. Nastolatek uczy się nie tylko z zasad, ale również z tego, co widzi w domu. Warto też porozmawiać o zakupach w grach, subskrypcjach i płatnościach odroczonych, ponieważ przy takich wydatkach łatwo przestać zauważać, ile pieniędzy się wydaje.
Jeśli po kilku wypłatach pieniądze nadal znikają pierwszego dnia, zmieńcie jeden element planu, a nie cały system. Możecie podzielić miesięczne kieszonkowe na tygodniowe części, odkładać oszczędności od razu po wypłacie albo przez miesiąc zapisywać wszystkie zakupy. Najważniejsze, by nastolatek sam zauważył, że dzięki planowaniu ma pieniądze także na wydatki, które są dla niego ważne.
Źródła:
- Raising Children Network (Money management tips for teenagers)
- Raising Children Network (Pocket money for children and teenagers)
- Consumer Financial Protection Bureau (Teenagers and young adults)
- HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics (Kids & Money: Help Your Child Learn Good Financial Habits)
- PubMed (Financial Socialization: A Decade in Review)