Zapalenie zatok u dziecka: objawy, przyczyny i domowe sposoby na ulgę

• Zapalenie zatok często pojawia się po infekcji wirusowej, a jego objawy mogą nasilać się także przy alergii
• Zakażenie bakteryjne jest bardziej prawdopodobne, gdy objawy trwają ponad 10 dni bez poprawy
• Sól fizjologiczna, częste picie i nawilżacz z chłodną mgiełką mogą pomóc udrożnić nos
• Obrzęk oka, silny ból głowy lub sztywność karku wymagają pilnego kontaktu z lekarzem

Zapalenie zatok u dziecka: najczęstsze przyczyny

Zapalenie zatok u dziecka oznacza stan zapalny błony śluzowej nosa i zatok. Najczęściej pojawia się w trakcie lub po infekcji wirusowej, gdy obrzęk śluzówki utrudnia odpływ wydzieliny. W zalegającej wydzielinie mogą namnażać się bakterie, ale nie każda przedłużająca się infekcja wirusowa przechodzi w zakażenie bakteryjne.

Częstszemu zapaleniu zatok sprzyjają także alergia powodująca przewlekły katar, kontakt z dymem tytoniowym i innymi drażniącymi substancjami oraz powiększony migdałek gardłowy, nazywany trzecim migdałkiem. U małych dzieci zatoki nie są jeszcze tak rozwinięte jak u starszych dzieci i dorosłych, dlatego ból czoła lub policzków może w ogóle nie wystąpić.

Objawy zapalenia zatok u dziecka, których nie warto bagatelizować

Objawy zapalenia zatok u dziecka mogą przypominać zwykłe przeziębienie. Należą do nich zatkany nos, katar, kaszel nasilający się w nocy lub gdy dziecko się położy oraz spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Dziecko może też oddychać przez usta, mieć nieświeży oddech i słabszy apetyt, być rozdrażnione albo skarżyć się na ból głowy. U starszych dzieci zdarza się uczucie rozpierania w okolicy nosa, policzków, oczu lub czoła.

Sam żółty albo zielony kolor wydzieliny nie pozwala rozpoznać infekcji bakteryjnej. Ważniejsze jest to, jak długo trwa choroba i czy stan dziecka się poprawia. Warto skontaktować się z lekarzem, gdy objawy utrzymują się ponad 10 dni bez wyraźnej poprawy albo po chwilowej poprawie znów się nasilają. Konsultacji wymaga także gorączka około 39°C lub wyższa, która wraz z ropną wydzieliną z nosa utrzymuje się co najmniej 3 kolejne dni.

Warto zapisać, kiedy zaczął się katar, czy gorączka wróciła oraz jak zmieniał się kaszel. Takie informacje ułatwiają lekarzowi ocenę, czy infekcja wirusowa po prostu się przedłuża, czy dziecko wymaga innego leczenia.

Domowe sposoby na ulgę przy zapaleniu zatok u dziecka

Domowe sposoby na ulgę mają przede wszystkim ułatwić dziecku oddychanie, picie i sen. Nie skracają czasu infekcji i nie zastępują leczenia zaleconego przez lekarza przy zakażeniu bakteryjnym. Najlepiej wybierać proste metody, które nie podrażniają nosa i są dostosowane do wieku dziecka:

• Zakraplanie lub płukanie nosa solą fizjologiczną albo izotonicznym roztworem soli, aby rozrzedzić wydzielinę
• Delikatne oczyszczanie nosa, a u niemowlęcia także ostrożne użycie aspiratora po zakropleniu nosa solą
• Częste proponowanie płynów, ponieważ dobre nawodnienie pomaga rozrzedzać wydzielinę
• Używanie nawilżacza z chłodną mgiełką, jeśli w mieszkaniu jest sucho, oraz regularne czyszczenie urządzenia
• Odpoczynek i podawanie lekkich posiłków, gdy dziecko ma na nie ochotę
• Ciepły, ale nie gorący okład na czoło lub policzki u starszego dziecka, jeśli przynosi mu ulgę

Gdy dziecko skarży się na ból głowy lub twarzy albo ma gorączkę, można podać lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy dobrany do jego wieku oraz masy ciała, zgodnie z ulotką lub zaleceniem lekarza albo farmaceuty. Nie podaje się dzieciom aspiryny. Preparatów złożonych na kaszel i przeziębienie oraz leków zmniejszających obrzęk śluzówki nosa nie należy podawać dziecku bez konsultacji, szczególnie gdy jest małe. Mogą zawierać kilka substancji naraz i powodować działania niepożądane.

Kiedy objawy wymagają szybkiej reakcji?

Warto skontaktować się z lekarzem, jeśli objawy nie ustępują po 10 dniach, wyraźnie nasilają się po początkowej poprawie, dziecko ma wysoką gorączkę lub odmawia picia. Z lekarzem warto skonsultować także silny ból po jednej stronie twarzy, ból zębów, nasilający się ból głowy albo wydzielinę z jednego nozdrza o nieprzyjemnym zapachu. Taki jednostronny katar u młodszego dziecka może mieć też inną przyczynę, na przykład ciało obce w nosie.

Pilnie skontaktuj się z lekarzem, jeśli pojawią się obrzęk lub zaczerwienienie powiek i okolicy oka, ból przy poruszaniu okiem, pogorszenie widzenia, bardzo silny ból głowy, sztywność karku, uporczywe wymioty, nadwrażliwość na światło, nietypowa senność albo splątanie. Jeśli dziecko ma trudność w oddychaniu, sinieje lub trudno je dobudzić, należy wezwać pomoc ratunkową.

Czy przy zapaleniu zatok u dziecka zawsze potrzebny jest antybiotyk?

Antybiotyk nie jest potrzebny przy każdym zapaleniu zatok u dziecka, ponieważ wiele przypadków ma podłoże wirusowe. Nie działa wtedy na przyczynę choroby, a może wywołać biegunkę, wysypkę lub reakcję alergiczną. Lekarz podejmuje decyzję o antybiotyku na podstawie przebiegu objawów i badania dziecka, a nie tylko koloru kataru.

Jeśli lekarz zaleci antybiotyk, trzeba podawać go w przepisanej dawce i przez cały wskazany czas, nawet gdy dziecko poczuje się lepiej. Jeśli po dwóch lub trzech dniach leczenia nie ma poprawy albo stan dziecka się pogarsza, należy ponownie skontaktować się z lekarzem. Podczas infekcji warto obserwować objawy, regularnie oczyszczać nos i nie podawać dziecku leków bez konsultacji.

Źródła:

• CDC (Outpatient Clinical Care for Pediatric Populations)
• HealthyChildren.org (Difference Between a Sinus Infection and a Cold)
• FDA (Should You Give Kids Medicine for Coughs and Colds?)
• NICE (Sinusitis acute: antimicrobial prescribing)
• CDC (Sinus Infection Basics)