Dziecko bierze cudze rzeczy bez pytania? Tak nauczysz je prosić o zgodę

• Małe dzieci dopiero uczą się, że przed zabraniem cudzej rzeczy należy pytać o zgodę
• Gdy dziecko zabierze coś bez pytania, najważniejsza jest spokojna reakcja dorosłego, zwrot rzeczy i naprawienie szkody
• Naukę proszenia o zabawkę, czekania na kolej i akceptowania odmowy najlepiej prowadzić w trakcie codziennej zabawy
• Częste zabieranie zabawek bywa sygnałem wewnętrznego napięcia, trudności z kontrolowaniem impulsów lub problemów rówieśniczych

Przyczyny sięgania po cudze rzeczy bez pytania

Bardzo małe dziecko sięga po atrakcyjny przedmiot, nie rozumiejąc jeszcze, że należy on do kogoś innego. Między 3. a 5. rokiem życia maluchy intensywnie uczą się zasad własności, choć jest to kwestia indywidualna. Jednorazowy incydent nie oznacza złej woli, dlatego kategoryczne słowa typu «złodziej» są tu zupełnie nie na miejscu.

W takich momentach sprawdza się prosty i powtarzalny komunikat: „To nie jest twoje, najpierw pytamy”. Dziecko łatwiej zrozumie zasadę, gdy dostanie podpowiedź, co powinno zrobić zamiast wyrywania przedmiotu, np.: „Czy mogę się tym pobawić?” albo „Czy pożyczysz mi to na chwilę?”.

Maluch może mocno pragnąć danej rzeczy i nie potrafić jeszcze skontrolować impulsu. Nazwanie jego emocji nie jest jednak przyzwoleniem na wyrywanie. Warto powiedzieć: „Widzę, że bardzo chcesz tę zabawkę, ale nie wolno jej brać bez pytania”.

Jak reagować na wyrywanie zabawek?

Przede wszystkim spokojnie przerwij incydent, zwłaszcza gdy dochodzi do pchania lub płaczu drugiego dziecka. Krótko nazwij problem i dopilnuj zwrotu przedmiotu: „Zabrałeś zabawkę bez zgody, teraz trzeba ją oddać”. Długie wykłady w emocjach nie działają, bo maluch nie potrafi w tym stanie przetworzyć informacji.

Gdy emocje opadną, pomóż dziecku naprawić błąd: oddać przedmiot, przeprosić lub zaproponować inną formę zadośćuczynienia. Nie wracaj do tego zdarzenia przez kolejne dni i nie przyklejaj dziecku łatki «niegrzecznego». Kluczowe jest pokazanie konsekwencji konkretnego czynu i przećwiczenie właściwego zachowania.

Nauka proszenia o zgodę i czekania na swoją kolej

Proszenia o zgodę warto uczyć w codziennych sytuacjach domowych, a nie dopiero w trakcie konfliktu w piaskownicy. Dobrym treningiem jest pytanie o książkę, kredki czy kubek należący do innego domownika. Pamiętajmy, że dorośli również powinni pytać dziecko o jego rzeczy, dając mu autentyczny przykład.

Przed zabawą w grupie przypomnij dziecku prostą zasadę: najpierw pytamy, potem czekamy na odpowiedź. Maluch musi też oswoić się z tym, że druga strona ma prawo odmówić. Gdy usłyszy «nie», nazwij jego rozczarowanie, ale nie ulegaj krzykowi tylko po to, by zażegnać protest.

Czekanie na swoją kolej staje się prostsze, gdy zasady są jasne i przewidywalne. Przy budzących emocje zabawkach pomoże ustawienie minutnika lub umowa, że drugie dziecko w tym czasie zajmie się czymś innym. Warto też pozwolić maluchowi na posiadanie kilku osobistych zabawek, którymi nie musi się z nikim dzielić.

Kiedy nawyk zabierania cudzych rzeczy wymaga konsultacji ze specjalistą?

Jeśli problem stale powraca, przyjrzyj się okolicznościom towarzyszącym tym zdarzeniom. Zabieranie zabawek rzadko wynika ze złej woli, a częściej wiąże się ze zmęczeniem, potrzebą uwagi czy przebodźcowaniem. Przez tydzień lub dwa warto prowadzić obserwacje i notować:

• miejsce zdarzenia oraz obecne przy nim osoby,
• sytuację bezpośrednio przed zabraniem przedmiotu,
• reakcje dorosłych oraz innych dzieci,
• stan fizyczny i emocjonalny dziecka (np. zmęczenie, głód, przebodźcowanie).

Konsultacja z pedagogiem szkolnym lub psychologiem dziecięcym przydaje się, gdy problem powtarza się, utrudnia dziecku relacje w grupie lub dezorganizuje życie rodziny. Specjalista pomoże zdiagnozować przyczynę i wskaże odpowiednie metody pracy. Na co dzień kluczowe pozostaje jednak konsekwentne wyznaczanie granic i ćwiczenie z dzieckiem zwrotów grzecznościowych.

Źródła:

• American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (Stealing in Children and Adolescents)
• Raising Children Network (Sharing and learning to share)
• ZERO TO THREE (Helping Young Children With Sharing)
• Raising Children Network (How to handle children asking for things or pestering)
• Raising Children Network (Consent: talking with children & teens)
• YoungMinds (Challenging Behaviour: Parents' Guide To Support)
• California Evidence-Based Clearinghouse for Child Welfare (Positive Discipline Parent Education)