Polska zaliczyła najwyższy w Europie spadek śmiertelności na drogach. Wystarczy spojrzeć na policyjne statystyki – w 2019 r. zginęło 2909 osób, zaś w 2024 r. 1896. Zmalała także liczba osób rannych w wypadkach – w 2019 r. było to prawie 35,5 tys. osób, zaś w 2024 r. – niespełna 24 tys. Jest też o wiele mniej samych wypadków drogowych – w 2019 r. było ponad 30 tys., zaś w 2024 r. 21,5 tys.
Jak zmieniło się prawo unijne?
- Bezpieczniejsze drogi
Dyrektywa (Unii Europejskiej) 2019/1936 o zarządzaniu bezpieczeństwem infrastruktury drogowej od 2022 r. nakłada na polskichzarządców dróg (są nimi Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad (GDDKiA) i samorządy) nowe obowiązki. Projektowanie czy modernizowanie infrastruktury musi być zgodne z – ostrzejszymi niż dotychczasowe polskie – normami Unii Europejskiej. Zakładają one m.in., że konieczne są audyty (ocena) Biura Ruchu Drogowego, większy nacisk kładziony jest na bezpieczeństwo pieszych i rowerzystów.
- Oznakowanie opon
Rozporządzenie (UE) 2020/740 – wprowadza nowe, ujednolicone etykiety energetyczne dla opon. Mają one pomóc konsumentom w dokonywaniu świadomych wyborów, uwzględniając efektywność paliwową (opór toczenia), przyczepność na mokrej nawierzchni,zewnętrzny hałas toczenia oraz parametry na śniegu i lodzie. Wszystkie te dane muszą być wprowadzane do bazy danych EPREL,zwiększając transparentność i bezpieczeństwo w transporcie drogowym.
- Ochrona zawodowych kierowców
Pakiet Mobilności I – Rozporządzenie (UE) 2020/1054 – wprowadził restrykcyjny monitoring czasu pracy kierowców, konieczne odpoczynki oraz czułe tachografy. Efekt – firmy przewozowe muszą inaczej układać grafiki, kierowcy mają formalnie silniej chronione odpoczynki i powroty do domu. Zaostrzyła się kontrola zmęczenia kierowców, a to jest jednym z głównych czynników ryzykaspowodowania wypadku drogowego.
- Systemy chroniące kierowcę i pasażerów
Nowe normy unijne (General Safety Regulation — GSR) dotyczące samochodów i systemów bezpieczeństwa zakładają, że od lipca 2024 r. wszystkie nowe samochody sprzedawane i rejestrowane po tej dacie muszą być wyposażone w systemy bezpieczeństwa – automatyczne hamowanie awaryjne (AEB), asystenci pasa ruchu, czarne skrzynki i inne. Badania pokazują, że te systemy znacząco ograniczają zagrożenie na drogach. Niestety, w Polsce nadal jeździ po drogach dużo samochodów starszych. Raport z 2023 r. pokazuje,że około 36,9 proc. to samochody starsze, które tych systemów nie mają. Pozytywne skutki przepisów zaobserwujemy więc później.
Do 2030 r. nowa europejska dyrektywa w sprawie prawa jazdy wprowadzi cyfrowe prawo jazdy, jednocześnie zapewniając obywatelom pełną swobodę wyboru między aplikacją a fizyczną kartą. Szkolenie kierowców będzie zawierać więcej elementów dotyczących bezpieczeństwa pieszych i rowerzystów. Ochotnicy, tacy jak strażacy i ratownicy, będą mogli łatwiej prowadzić pojazdy uprzywilejowane, a nowe zasady dotyczące szkoleń i uznawania kwalifikacji uczynią zawody transportowe bardziej atrakcyjnymi i dostępnymi. Obywatele w całej Europie odczują bezpośrednie korzyści z tych konkretnych ulepszeń.
– Jutta Paulus, sprawozdawczyni Parlamentu Europejskiego ds. praw jazdy
Będą kolejne, ostrzejsze przepisy
- Kształcenie kierowców
Kandydaci na kierowców, poza obecnym zakresem egzaminu, będą się musieli wykazać się wiedzą dotyczącą systemów wspomagania kierowcy, bezpiecznego otwierania drzwi oraz zagrożeń związanych z martwym polem oraz korzystaniem z telefonu za kierownicą. Zgodnie z postulatami posłów do Parlamentu Europejskiego nowe wymogi w zakresie szkoleń i egzaminów będą kłaść większynacisk na zagrożenia związane z pieszymi, dziećmi, rowerzystami i innymi niechronionymi użytkownikami dróg.
- Okres ważności dokumentów i kontrole zdrowia
Prawa jazdy na motocykle i samochody będą ważne przez 15 lat. Jednak, jeżeli prawo jazdy służy jako krajowy dokument tożsamości, państwa członkowskie będą mogły skrócić ich okres ważności do 10 lat. Prawa jazdy na samochody ciężarowe i autobusy będą ważne przez 5 lat. Kraje Unii mogą skrócić okres ważności prawa jazdy dla kierowców w wieku 65 lat lub starszych, aby zobowiązać ich do częstszych badań lekarskich lub kursów odświeżających wiedzę. Przed uzyskaniem pierwszego prawa jazdy lub przy ubieganiu się o przedłużenie okresu ważności dokumentu kierowca powinien przejść badania lekarskie, m.in. badania wzroku i układu krążenia.
- Początkujący kierowcy i kierowcy pod nadzorem
Po raz pierwszy unijne przepisy wprowadzają okres próbny dla nowych kierowców. Ma on wynosić co najmniej 2 lata. W tym czasie ci kierowcy będą podlegać surowszym przepisom i karom za jazdę pod wpływem alkoholu, brak pasów bezpieczeństwa i urządzeń przytrzymujących dla dzieci. Ponadto prawo jazdy kategorii B będą mogli uzyskać już 17-latkowie, lecz do 18. urodzin muszą prowadzićsamochód pod nadzorem doświadczonego kierowcy.
- Cyfrowe prawo jazdy
Ten dokument jest w Polsce dostępny w aplikacji mObywatel. Można się nim jednak posługiwać wyłącznie w Polsce, bo inne kraje jeszcze cyfrowego prawa jazdy nie mają. Jednak zgodnie z nowymi przepisami ma ono stać się dostępne na telefonie komórkowym we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Kierowcy jednak będą mogli ubiegać się o plastikowe prawo jazdy, które powinni otrzymać bez zbędnej zwłoki – zasadniczo w ciągu trzech tygodni. Te przepisy wejdą w życie dopiero za 3 lata.
Podcasty
Playlisty tematyczne
