Między klimatyzatorem a instalacją grzewczą: porównanie pomp ciepła powietrze-powietrze z wodnymi systemami grzewczymi

2026-11-23 0:01 Materiał sponsorowany

Przy wyborze między pompą ciepła powietrze-powietrze a pompą ciepła powietrze-woda nie chodzi o to, który system jest obiektywnie lepszy. Obie technologie mają swoje uzasadnienie. Decydujące jest to, który system pasuje do konkretnej sytuacji, budynku i potrzeb mieszkańców. Kiedy pompy ciepła powietrze-powietrze mogą być rozsądnym rozwiązaniem i na jakie kwestie praktyczne warto zwrócić uwagę przy podejmowaniu decyzji?

Jednostka zewnętrzna pompy ciepła na ścianie domu. O zaletach pomp powietrze-powietrze przeczytasz na Super Biznes.
Autor: LG Electronics/ Materiały prasowe

Określenia typu „powietrze-woda” czy „powietrze-powietrze” w nazwie pompy ciepła wskazują, skąd urządzenie pobiera ciepło i dokąd je przekazuje. Fachowo mówi się o dolnym i górnym źródle ciepła. Dolne to miejsce, z którego pompa pobiera ciepło, a górne to system, który rozprowadza je po domu. Pompa ciepła powietrze-woda pobiera ciepło najczęściej z powietrza zewnętrznego, a bardzo rzadko z powietrza wewnętrznego, i przekazuje je do wodnego systemu grzewczego, czyli do ogrzewania podłogowego lub grzejników. W pompie ciepła powietrze-powietrze ciepło, a latem także chłód, trafia do pomieszczeń bezpośrednio z powietrzem.

- Pompy ciepła powietrze-powietrze są często przedstawiane jako tańsza alternatywa dla systemów wodnych. Mają kilka wyraźnych zalet, takich jak niższe koszty zakupu, prosty montaż bez zmian w instalacji wodnej oraz wbudowana funkcja chłodzenia. W Norwegii, Szwecji i w krajach azjatyckich są bardzo rozpowszechnione, a w części z nich dominują na rynku - mówi dr Marek Miara z Heat Pumps Watch. - W Polsce i w Niemczech, gdzie standardem jest wodne centralne ogrzewanie, pompy ciepła powietrze-powietrze rzadko służą jako podstawowe ogrzewanie domu. Kluczowe pytanie dotyczy więc tego, czy w naszych realiach pompa ciepła powietrze-powietrze jest dobrą alternatywą dla każdego domu, czy sprawdza się tylko w określonych sytuacjach - dodaje.

Czym jest pompa ciepła powietrze-powietrze?

Pompa ciepła powietrze-powietrze pobiera ciepło z powietrza zewnętrznego i za pomocą jednostki wewnętrznej oddaje je bezpośrednio do powietrza w pomieszczeniu. W trybie chłodzenia proces przebiega odwrotnie, a urządzenie pobiera ciepło z pomieszczenia i oddaje je na zewnątrz. W odróżnieniu od pompy ciepła powietrze-woda do rozprowadzania ciepła nie wykorzystuje się tu obiegu wodnego. Instalacja składa się z jednostki zewnętrznej oraz jednej lub kilku jednostek wewnętrznych, połączonych przewodami, w których płynie czynnik chłodniczy.

- Z technicznego punktu widzenia większość pomp ciepła powietrze-powietrze to klimatyzatory typu split, które oprócz chłodzenia mogą również grzać. W krajach o dużym zapotrzebowaniu na chłodzenie sprzedaje się je i używa przede wszystkim jako klimatyzatory, natomiast w chłodniejszych regionach na pierwszy plan wysuwa się funkcja grzania.

Najczęściej spotyka się trzy warianty: urządzenia split (jedna jednostka zewnętrzna i jedna wewnętrzna), systemy multi-split (jedna jednostka zewnętrzna i kilka wewnętrznych) oraz systemy VRF (ang.Variable Refrigerant Flow) o zmiennym przepływie czynnika chłodniczego, przeznaczone dla większych budynków -wyjaśnia dr Marek Miara z Heat Pumps Watch.

Pierwsze domowe klimatyzatory typu split pojawiły się w Japonii na początku lat 60. XX wieku. Stamtąd technologia rozpowszechniła się najpierw w Azji, a później na całym świecie. Wolniej przyjmowała się w krajach takich jak Niemcy czy Polska, w których dominowało już wtedy wodne centralne ogrzewanie.

W Polsce w 2025 r. sprzedano, według szacunków Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła (PORT PC), ok. 80 tys. pomp ciepła powietrze-woda i ok. 6,6 tys. pomp ciepła gruntowych. Pompy ciepła powietrze-powietrze nie są ujęte w tych danych, ale według PORT PC instaluje się ich w Polsce ponad 400 tys. rocznie. Nie wiadomo jednak, jaka ich część służy do ogrzewania, a jaka wyłącznie do chłodzenia.

Porównanie techniczne: powietrze-powietrze a powietrze-woda

Systemy powietrze-powietrze zwykle nie przygotowują ciepłej wody użytkowej, ale standardowo oferują funkcję chłodzenia. Można je też zamontować w istniejącym budynku bez zmian w instalacji wodnej, podczas gdy systemy powietrze-woda wymagają wodnego systemu grzewczego.

Chłodzić mogą również systemy wodne. Wiele pomp ciepła powietrze-woda może odwrócić kierunek pracy i schładzać wodę w instalacji, a pompa ciepła gruntowa może wykorzystywać chłodny grunt bez pracy sprężarki, przy bardzo małym zużyciu prądu (tak zwane chłodzenie pasywne). W połączeniu z ogrzewaniem podłogowym lub ściennym pozwala to latem łagodnie obniżyć temperaturę w pomieszczeniach. Nie zastępuje to jednak pełnej klimatyzacji. Klimatyzator nie tylko schładza powietrze, lecz także je osusza, a chłodzenie przez podłogę lub ściany tego nie zapewnia. Woda w instalacji nie może też być zbyt zimna, aby na tych powierzchniach nie skraplała się wilgoć.

Kwestia ciepłej wody

Sama pompa ciepła powietrze-powietrze nie przygotowuje ciepłej wody użytkowej, ponieważ oddaje ciepło wyłącznie do powietrza w pomieszczeniach. Kilku producentów oferuje już jednak systemy multi-split, w których do jednej jednostki zewnętrznej można podłączyć, oprócz kilku jednostek wewnętrznych, także zasobnik ciepłej wody użytkowej.

W pozostałych przypadkach do przygotowania ciepłej wody trzeba zaplanować osobne urządzenie. Może to być oddzielna pompa ciepła do ciepłej wody użytkowej albo elektryczny przepływowy podgrzewacz wody, w razie potrzeby wspierany kolektorami słonecznymi. Na okres przejściowy można też zostawić istniejący kocioł na paliwo kopalne wyłącznie do przygotowania ciepłej wody.

Sposób przygotowania ciepłej wody należy uwzględnić już na początku planowania instalacji powietrze-powietrze. Od wybranego rozwiązania w dużej mierze zależą łączne koszty i opłacalność całej inwestycji.

Efektywność: dlaczego tak trudno ją zmierzyć

W pompach ciepła powietrze-woda ilość dostarczonego ciepła można dokładnie zmierzyć licznikiem ciepła zamontowanym w obiegu wodnym. Pozwala to wyznaczyć roczny współczynnik efektywności (ang.Seasonal Performance Factor, SPF), czyli stosunek ciepła dostarczonego w ciągu roku do zużytej w tym czasie energii elektrycznej. SPF równy 3 oznacza, że z 1 kWh prądu pompa ciepła dostarcza 3 kWh ciepła.

- W pompach ciepła powietrze-powietrze taki pomiar jest w praktyce prawie niemożliwy. Nie ma obiegu wodnego, w którym można by zamontować licznik ciepła, ani kanałów nawiewnych, w których dałoby się zmierzyć przepływ i temperaturę powietrza. Dlatego dla pomp ciepła powietrze-powietrze pracujących w trybie grzania nie ma systematycznych badań w rzeczywistych warunkach działania (tak zwanych badań terenowych), jakie istnieją dla systemów powietrze-woda - mówi dr Marek Miara z Heat Pumps Watch. - Producenci podają wartość współczynnika COP (ang. Coefficient of Performance) na poziomie ok. 3,0-4,5, wyznaczoną w znormalizowanych warunkach laboratoryjnych. COP opisuje efektywność urządzenia w jednym, ściśle określonym punkcie pracy. Podawany na etykiecie energetycznej sezonowy współczynnik SCOP również jest wartością obliczeniową, a nie zmierzoną w budynku. Rzeczywisty SPF w budynkach pozostaje więc w dużej mierze nieznany - tłumaczy.

Teoretycznie systemy powietrze-powietrze mogłyby pracować efektywniej niż systemy powietrze-woda, ponieważ powietrze w pomieszczeniu trzeba ogrzać zwykle tylko do temperatury od 20 do 25 st. C. W praktyce powietrze gorzej niż woda przejmuje ciepło, dlatego pompa ciepła musi podgrzewać je do podobnej temperatury jak w systemie z grzejnikami, a nawet do wyższej niż w systemie z ogrzewaniem podłogowym. W efekcie rzeczywista efektywność pomp ciepła powietrze-powietrze powinna być porównywalna z efektywnością pomp ciepła powietrze-woda. Brakuje jednak danych, które pozwoliłyby to teoretyczne oczekiwanie potwierdzić.

W przypadku pomp ciepła powietrze-woda badania terenowe prowadzone od prawie 20 lat w kilku krajach europejskich dają jasny obraz. Pompy te pracują efektywnie także w istniejących budynkach z grzejnikami. Na przykład w najnowszym badaniu niemieckiego instytutu Fraunhofer ISE średni SPF pomp ciepła powietrze-woda w istniejących budynkach wyniósł 3,4.

Niższe dofinansowanie

Różnice w popularności pomp ciepła powietrze-powietrze wynikają w mniejszym stopniu z klimatu, a w większym z historycznie ukształtowanej infrastruktury budynków i lokalnych zwyczajów grzewczych.

Wodne centralne ogrzewanie jest w Polsce standardem od dziesięcioleci. Oczekiwanie równomiernej temperatury w całym domu sprzyja systemom z centralnym rozprowadzaniem ciepła. Również programy dofinansowań były historycznie ukierunkowane na rozwiązania wodne. W programie „Czyste Powietrze” maksymalna dotacja do pompy ciepła powietrze-powietrze wynosi 9 tys. zł, a do pompy ciepła powietrze-woda 27 tys. zł (przy najwyższym poziomie dofinansowania).

GREE
Autor: GREE/ Materiały prasowe

Aspekty praktyczne

Oprócz różnic technicznych przy wyborze pompy ciepła powietrze-powietrze warto wziąć pod uwagę kilka kwestii praktycznych, dotyczących zarówno codziennego użytkowania, jak i długoterminowej eksploatacji.

  • Rozkład ciepła w budynku

Jeśli ogrzewane są tylko niektóre pomieszczenia, w budynku nieuchronnie powstają różnice temperatury. Korytarze, klatki schodowe i pomieszczenia pomocnicze pozostają chłodniejsze niż ogrzewane pokoje. Może to być nie tylko niekomfortowe, ale też niekorzystne dla samego budynku. Na zimnych ścianach i mostkach cieplnych, czyli fragmentach ścian i stropów, przez które ciepło szczególnie łatwo ucieka na zewnątrz, może skraplać się wilgoć z cieplejszego powietrza. W najgorszym przypadku może to prowadzić do powstania pleśni i uszkodzeń budynku.

  • Przepływ powietrza i odczucie przeciągu

Pompy ciepła powietrze-powietrze ogrzewają pomieszczenie strumieniem powietrza wydmuchiwanym z jednostki wewnętrznej. Może on być odczuwany jako przeciąg, zwłaszcza przez osoby siedzące bezpośrednio na jego drodze. Nowoczesne urządzenia mają wprawdzie różne tryby nawiewu i ruchome żaluzje, ale odczuwalny ruch powietrza pozostaje cechą charakterystyczną tej technologii. W systemach wodnych z grzejnikami lub ogrzewaniem podłogowym ciepło przekazywane jest natomiast głównie przez promieniowanie i naturalną konwekcję, czyli unoszenie się ogrzanego powietrza, bez wymuszonego nawiewu.

  • Złożoność systemu

Ogrzewanie całego domu pompami ciepła powietrze-powietrze wymaga kilku jednostek wewnętrznych, zwykle po jednej w każdym głównym pomieszczeniu. W przypadku urządzeń split oznacza to również kilka jednostek zewnętrznych. Systemy multi-split pozwalają ograniczyć liczbę jednostek zewnętrznych, ale wymagają poprowadzenia przewodów z czynnikiem chłodniczym do każdej jednostki wewnętrznej.

  • Konserwacja i serwis

Każda jednostka wewnętrzna ma filtry powietrza, które trzeba regularnie czyścić. Producenci zalecają to nawet co dwa tygodnie, a w bardziej zapylonym otoczeniu jeszcze częściej. W domu z kilkoma jednostkami wewnętrznymi nakład pracy odpowiednio rośnie.

  • Głośność pracy

Nowoczesne jednostki wewnętrzne pracują przy niskiej i średniej prędkości wentylatora z głośnością od 19 do 30 decybeli, czyli ciszej niż lodówka. Mimo to ich dźwięk jest słyszalny, zwłaszcza w cichych pomieszczeniach, takich jak sypialnie. Ludzie różnie reagują na ciągłe dźwięki w tle i dla niektórych nawet cichy, ale stały szum przepływającego powietrza może być uciążliwy. Jednostki zewnętrzne pracują zwykle z głośnością ok. 45-55 decybeli w odległości 1 metra, co odpowiada mniej więcej zwykłej rozmowie. Przy kilku jednostkach zewnętrznych trzeba się liczyć z kilkoma źródłami dźwięku.

  • Wygląd i estetyka

Kilka jednostek zewnętrznych na elewacji jest dobrze widocznych i może pogorszyć wygląd budynku. Można to zaakceptować albo złagodzić, na przykład przez obudowy, zieleń lub montaż jednostek w mniej widocznych miejscach.

Zastosowanie w budynkach wielorodzinnych

Praktyczny poradnik Niemieckiej Agencji Energetycznej (dena), poświęcony pompom ciepła w budynkach wielorodzinnych, przedstawia różne warianty systemów, od scentralizowanych, obsługujących cały budynek, po zdecentralizowane, obejmujące pojedyncze mieszkania, a nawet poszczególne pokoje. W budynkach, w których każde mieszkanie ma własne ogrzewanie, np. indywidualny kocioł gazowy, pompy ciepła powietrze-powietrze mogą być atrakcyjną opcją. W Niemczech ogrzewanych jest w ten sposób ok. 18 procent istniejących budynków wielorodzinnych.

Przykładem z praktyki jest jedna z największych niemieckich spółek mieszkaniowych, która od 2023 r. testuje pompy ciepła powietrze-powietrze jako zamiennik indywidualnych kotłów gazowych w mieszkaniach. Stosuje się tu systemy multi-split uzupełnione o rozwiązanie do przygotowania ciepłej wody użytkowej. Prace są wykonywane bez wyprowadzania lokatorów i trwają zwykle dwa-trzy dni. Na niezależną ocenę wyników z dłuższej eksploatacji trzeba jednak jeszcze poczekać.

Kiedy pompy ciepła powietrze-powietrze mogą się dobrze sprawdzić?

Technologia ta jest szczególnie interesująca dla domów o małym zapotrzebowaniu na ciepło, gdy do jego pokrycia wystarczy kilka jednostek wewnętrznych. Na prostym montażu bez zmian w instalacji wodnej skorzystają też budynki, które dotąd ogrzewano prądem, na przykład piecami akumulacyjnymi lub grzejnikami elektrycznymi, i które nie mają obiegu wodnego.

Do dodatkowego ogrzewania pojedynczych pomieszczeń, na przykład zaadaptowanego poddasza lub ogrodu zimowego, urządzenie split jest praktycznym rozwiązaniem, które nie wymaga rozbudowy istniejącej instalacji grzewczej. W budynkach wielorodzinnych, w których każde mieszkanie ma własne ogrzewanie, zwłaszcza kocioł gazowy, montaż w kolejnych mieszkaniach pozwala na stopniową zmianę bez dużych prac w całym budynku.

- Pompy ciepła powietrze-powietrze mogą być też akceptowalnym uzupełnieniem w starszych domach o dużym zapotrzebowaniu na ciepło, w których dotychczasowy kocioł na paliwo kopalne ma na razie pozostać. Jesienią i wiosną, przy umiarkowanej temperaturze zewnętrznej, kilka jednostek wewnętrznych w najczęściej używanych pomieszczeniach może pokryć dużą część zapotrzebowania na ciepło. Kocioł pracuje wtedy krócej, głównie w najzimniejsze dni, co zmniejsza zużycie paliwa i emisję. Ma to szczególne znaczenie w przypadku starszych kotłów, zwłaszcza na paliwa stałe, które przy małym obciążeniu pracują mało efektywnie. Aby oba urządzenia ze sobą nie konkurowały, grzejniki w pomieszczeniach z jednostkami wewnętrznymi powinny mieć zawory termostatyczne, a regulację obu urządzeń warto ze sobą zgrać. Takie połączenie nie pozwala jednak całkowicie wyeliminować emisji CO2z ogrzewania ani uniezależnić się od paliw kopalnych. Może być natomiast praktycznym rozwiązaniem przejściowym - mówi dr Marek Miara z Heat Pumps Watch.

Pompy ciepła powietrze-powietrze są wreszcie atrakcyjne dla osób, które oprócz ogrzewania potrzebują latem także intensywnego chłodzenia. Funkcja chłodzenia jest wbudowana standardowo i nie wymaga dodatkowych nakładów inwestycyjnych.

Kiedy lepszym wyborem są wodne systemy grzewcze?

Jako jedyne źródło ciepła pompy ciepła powietrze-powietrze gorzej sprawdzają się w starych budynkach bez termomodernizacji, o dużym zapotrzebowaniu na ciepło. Do ogrzania wszystkich pomieszczeń potrzebnych byłoby wiele jednostek wewnętrznych, co zwiększa zarówno koszty, jak i złożoność instalacji, a w efekcie niweluje początkową przewagę kosztową.

Również w budynkach, które mają już sprawny wodny system grzewczy z grzejnikami lub ogrzewaniem podłogowym, przejście na system powietrze-powietrze zwykle nie jest uzasadnione. W takim przypadku pompa ciepła powietrze-woda pozwala dalej korzystać z istniejącej instalacji i jednocześnie przygotowywać ciepłą wodę użytkową.

Gospodarstwa domowe o dużym zużyciu ciepłej wody, na przykład rodziny z kilkorgiem dzieci, powinny wziąć pod uwagę, że przygotowanie ciepłej wody wymaga osobnego urządzenia albo systemu multi-split z zasobnikiem, co oznacza dodatkowe koszty i bardziej złożoną instalację. Osoby, którym zależy na równomiernej temperaturze w całym domu i które są wrażliwe na ruch powietrza, mogą być bardziej zadowolone z systemu wodnego, oddającego ciepło głównie przez promieniowanie.

Player otwiera się w nowej karcie przeglądarki

ROLKI