Wcześniejsza emerytura, a potem zaskakująco niska emerytura powszechna? Sprawdź swoją decyzję emerytalną już dziś

Czy decyzję ZUS można jeszcze zmienić, nawet jeśli została wydana wiele lat temu?

Okazuje się, że w niektórych przypadkach jak najbardziej tak. Kluczowe znaczenie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20), w którym Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na problem pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej o sumę wcześniej wypłacanej emerytury wcześniejszej.

Emerytura wcześniejsza, a później niższe świadczenie. Czy prawo zadziałało wstecz?

Problem dotyczy osób, które zdecydowały się wcześniej zakończyć aktywność zawodową, często po wielu latach pracy w szczególnych warunkach lub w zawodach wymagających dużego wysiłku fizycznego albo psychicznego. Wśród nich znajdują się m.in. nauczyciele, górnicy, hutnicy, pracownicy kolei, transportu, niektórych zawodów medycznych czy też artyści.

W momencie podejmowania decyzji o wcześniejszym przejściu na emeryturę, kierowali się przepisami obowiązującymi w tamtym czasie. Nie mogli przewidzieć, że w przyszłości sposób obliczania ich emerytury powszechnej ulegnie zmianie.

Dopiero od 1 stycznia 2013 r. weszły w życie przepisy, na podstawie których przy obliczaniu emerytury powszechnej podstawę świadczenia pomniejszano o kwoty wcześniej pobranych emerytur. W praktyce oznaczało to, że osoba, która wcześniej pobierała takie świadczenie, po przejściu na emeryturę powszechną mogła otrzymać świadczenie niższe, niż oczekiwała. Chodzi o art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ZUS powinien pomniejszać podstawę emerytury powszechnej o sumę kwot wypłacanych tytułem emerytury wcześniejszej, niezależnie od tego, kiedy przeszli na emeryturę wcześniejszą. Skoro zasada taka nie obowiązywała wcześniej, można śmiało stwierdzić, że poszkodowane zostały osoby, które w chwili prowadzenia ww. regulacji nie miały już możliwości, by cofnąć podjętą decyzję o przejściu na wcześniejszą emeryturę.

Dlaczego Trybunał Konstytucyjny zajął się sprawą?

W wyroku o sygn. SK 140/20 z 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny zakwestionował rozwiązanie polegające na pomniejszaniu emerytury powszechnej o wcześniej pobrane świadczenia w odniesieniu do określonej grupy emerytów.

Trybunał Konstytucyjny wskazał, że naruszono konstytucyjną zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Seniorzy podejmowali decyzje dotyczące swojej przyszłości w oparciu o przepisy obowiązujące w momencie składania wniosków o wcześniejszą emeryturę. Nie mogli przewidzieć, że późniejsza zmiana zasad obliczania świadczeń wpłynie niekorzystnie na wysokość ich emerytury powszechnej.

Wyrok ma więc znaczenie nie tylko prawne, ale również społeczne. Dla każdego emeryta różnica kilkudziesięciu czy nawet kilkuset złotych miesięcznie może mieć istotne znaczenie dla domowego budżetu.

Kto powinien szczególnie sprawdzić swoją sytuację?

Wyrok nie ma zastosowania do wszystkich emerytów. Możliwość ponownej weryfikacji może dotyczyć określonej grupy osób, które spełniają jednocześnie kilka warunków:

• pobierali (lub pobierają) tzw. wcześniejszą emeryturę, m.in. nauczycielską, górniczą albo związaną z pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;
• wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyli przed 6 czerwca 2012 r.;
• przed 1 stycznia 2013 r. nie osiągnęli powszechnego wieku emerytalnego (60 lat – kobiet – lub 65 lat – mężczyźni);
• należą do roczników objętych zakresem wyroku: kobiety urodzone w latach 1954-1966, mężczyźni urodzeni w latach 1949-1952 oraz 1954-1961.

Samo spełnienie określonych kryteriów nie oznacza jednak automatycznie, że świadczenie zostanie podwyższone. Każda sprawa wymaga analizy indywidualnej sytuacji emeryta, wydanych decyzji oraz historii pobieranych świadczeń.

Dlaczego warto zajrzeć do starej decyzji ZUS?

„Wielu emerytów nawet nie wie, że ich świadczenie można przeliczyć ponownie. Tymczasem nawet pozornie niewielka różnica w miesięcznym świadczeniu, przemnożona przez kolejne lata, może mieć znaczenie dla domowego budżetu. Warto odnaleźć swoją dokumentację z ZUS. W przypadku braku takich dokumentów, ZUS na wniosek ma obowiązek wydać duplikaty wskazanych dokumentów”, tłumaczy Marta Prach, Dyrektor Departamentu Prawnego Votum Robin Lawyers S.A.

Nie zakładaj, że ZUS sam podejmie działania i ponownie przeliczy wysokość emerytury

Wielu emerytów wychodzi z założenia, że skoro decyzja ZUS została wydana kilka czy kilkanaście lat temu, nie ma już sensu do niej wracać. Sprawa wcześniejszych emerytur pokazuje, że warto sprawdzić, czy w konkretnej sytuacji istnieją podstawy do ponownej analizy świadczenia.

Dlatego warto skonsultować swoją sytuację ze specjalistą, który pomoże ustalić, czy dana osoba spełnia wymagane warunki, przeanalizuje dokumenty z ZUS i wskaże możliwe dalsze działania. Wyjaśni również, jakie dokumenty są potrzebne na początek, aby ocenić szanse na podwyższenie emerytury oraz uzyskanie wyrównania za wcześniejszy okres (nawet do 36 miesięcy).

Dokładne przyjrzenie się decyzji o przyznaniu emerytury może być początkiem drogi do wyjaśnienia sprawy i ustalenia, czy świadczenie powinno zostać ponownie przeliczone.

Artykuł, który Państwo przeczytali, jest sponsorowany przez spółkę Votum Robin Lawyers S.A. z siedzibą we Wrocławiu.