- Rzeczpospolita Krakowska, znana też jako Wolne Miasto Kraków, istniała w latach 1815-1846. Powstała na mocy kongresu wiedeńskiego i stanowiła ważny ośrodek polskiej kultury oraz tożsamości narodowej w okresie zaborów.
- W tym czasie w Krakowie powstały jego dwa ikoniczne symbole: Kopiec Kościuszki, wzniesiony w latach 1820-1823, oraz Planty Krakowskie, utworzone w miejscu zburzonych murów miejskich.
- Kres istnieniu Wolnego Miasta położyło powstanie krakowskie w 1846 roku. Po jego upadku Rzeczpospolita Krakowska została wcielona do monarchii austriackiej.
Przez 30 lat Kraków był osobnym państwem. Kopiec Kościuszki i Planty sztandarowym inwestycjami Rzeczpospolitej Krakowskiej
Państwo o ciekawej nazwie: Wolne, Niepodległe i Ściśle Neutralne Miasto Kraków i jego Okręg powstało wskutek decyzji kongresu wiedeńskiego. Formalnym inicjatorem jego powstania był car Aleksander I, choć najprawdopodobniej działał on będąc inspirowanym przez swojego przyjaciela oraz byłego ministra spraw zagranicznych Imperium Rosyjskiego księcia Adama Jerzego Czartoryskiego.
Ustrój państwa, zwanego powszechnie Rzeczpospolitą Krakowską, był jak na owe czasy dość nowoczesny. Posiadała ona własną konstytucję, sejm, senat oraz administrację. Językiem urzędowym był polski, a Kraków stał się ważnym ośrodkiem życia intelektualnego i politycznego Polaków. Szczególną rolę odgrywał Uniwersytet Jagielloński, który kształcił kolejne pokolenia elit i stanowił przestrzeń względnej swobody myśli, niedostępnej w innych częściach podzielonej Polski.
To właśnie w okresie istnienia Wolnego Miasta powstały jedne z najbardziej rozpoznawalnych symboli współczesnego Krakowa. Jednym z nich jest kopiec Kościuszki, wzniesiony w latach 1820–1823 ku czci Tadeusza Kościuszki – bohatera narodowego i symbolu walki o wolność. Kopiec usypywany był społecznie, ziemią przywożoną z pól bitewnych rozsianych po całym świecie, co nadawało mu wymiar ogólnonarodowy. Stał się nie tylko pomnikiem, lecz także manifestacją patriotyzmu w czasach politycznego zniewolenia.
Drugim ważnym przedsięwzięciem urbanistycznym tego okresu było utworzenie Plant Krakowskich. Po decyzji o rozebraniu średniowiecznych murów obronnych miasta, na ich miejscu zaplanowano zielony pierścień spacerowy. Planty miały nie tylko upiększyć Kraków, ale też nadać mu nowoczesny, europejski charakter. Dziś są jednym z ulubionych miejsc odpoczynku mieszkańców i turystów, a ich powstanie trwale zmieniło krajobraz miasta.
Polecany artykuł:
Nieudane powstanie zakończyło był Wolnego Miasta Krakowa
Mimo względnej autonomii Rzeczpospolita Krakowska znajdowała się pod stałą kontrolą trzech państw zaborczych. Kraków stał się miejscem działalności konspiracyjnej i emigracyjnej, co budziło coraz większą nieufność sąsiadów. Ostatecznym pretekstem do likwidacji Wolnego Miasta było powstanie krakowskie w 1846 roku. Po jego upadku Rzeczpospolita Krakowska została wcielona do monarchii austriackiej.
Choć istniała zaledwie trzydzieści jeden lat, Rzeczpospolita Krakowska zajmuje ważne miejsce w historii Polski. Była dowodem, że nawet w trudnych warunkach zaborów możliwe było zachowanie namiastki państwowości, kultury i narodowej ciągłości. Dziedzictwo tamtego okresu wciąż jest obecne w przestrzeni Krakowa i pamięci historycznej jego mieszkańców.
Oprócz Krakowa, w skład Rzeczpospolitej Krakowskiej wchodziły takie miejscowości, jak: Chrzanów, Krzeszowice, Alwernia, Trzebinia, a nawet Jaworzno.
Podcasty
Playlisty tematyczne
