Alergia na białko mleka krowiego u niemowlęcia: objawy, diagnostyka i dieta

• Objawy mogą dotyczyć skóry, przewodu pokarmowego, dróg oddechowych lub całego organizmu
• Pojedyncze ulewanie, kolka albo zmiana stolca nie potwierdzają alergii na mleko
• Potwierdzenie alergii zwykle wymaga czasowego wykluczenia białek mleka, a następnie ich ponownego wprowadzenia według ustalonego planu
• Karmienie piersią można zazwyczaj kontynuować, a odpowiednią mieszankę dobiera lekarz

Alergia na białko mleka krowiego u niemowlęcia: jakie daje objawy?

Alergia na białko mleka krowiego to reakcja układu odpornościowego na białka obecne w mleku. Objawy mogą wystąpić po podaniu mieszanki lub podczas rozszerzania diety. Rzadko zdarzają się także u dziecka karmionego wyłącznie piersią. Mogą pojawić się szybko, w ciągu kilku minut lub do dwóch godzin, albo z opóźnieniem, po wielu godzinach czy nawet kilku dniach.

Szybka reakcja częściej wiąże się z udziałem przeciwciał IgE, czyli białek układu odpornościowego odpowiedzialnych za reakcję alergiczną. Może obejmować pokrzywkę, zaczerwienienie i obrzęk warg lub twarzy, wymioty, kaszel, świszczący oddech albo nagłe osłabienie. Objawy opóźnione częściej dotyczą brzucha i skóry, na przykład nasilonego wyprysku, wymiotów, biegunki, zaparcia, śluzu lub krwi w stolcu, niepokoju podczas karmienia czy słabego przyrostu masy ciała.

Sama obecność jednego z tych objawów nie wystarcza do rozpoznania. Ulewanie, gazy, płacz wieczorem, luźniejszy stolec czy pojedyncze nitki krwi w kupie mają też inne przyczyny i są dość częste w niemowlęctwie. Warto zanotować, kiedy pojawiają się objawy, co jadło dziecko lub jaką mieszankę otrzymało, a także czy dolegliwości wracają po podaniu mleka lub produktu mlecznego.

Pilnej pomocy medycznej wymagają trudności w oddychaniu, narastający obrzęk języka, ust lub gardła, wiotkość, bladość, zaburzenia świadomości oraz powtarzające się wymioty połączone z wyraźnym pogorszeniem stanu dziecka. W razie takich objawów należy natychmiast wezwać pogotowie, ponieważ mogą wskazywać na ciężką reakcję alergiczną.

Alergii na białko mleka krowiego nie potwierdza jedno badanie

Podczas wizyty lekarz pyta o objawy, sposób karmienia, rozwój niemowlęcia oraz wcześniejsze reakcje po mleku. Sprawdza również, czy dolegliwości nie wynikają z infekcji, refluksu, niedojrzałości układu pokarmowego, innych chorób skóry lub problemów z karmieniem. Jest to ważne, ponieważ zbyt pochopne rozpoznanie alergii może prowadzić do niepotrzebnych ograniczeń w diecie.

Przy podejrzeniu szybkiej reakcji lekarz może zlecić oznaczenie swoistych przeciwciał IgE we krwi lub wykonać punktowe testy skórne. Dodatni wynik wskazuje na uczulenie, ale sam w sobie nie potwierdza, że po mleku występują u dziecka objawy alergii. W przypadku objawów opóźnionych wyniki tych badań często nie pomagają w potwierdzeniu rozpoznania.

Aby potwierdzić alergię, na określony czas eliminuje się białka mleka, zwykle na 2 do 4 tygodni, a następnie ponownie wprowadza mleko według ustalonego planu. Jeśli objawy ustępują podczas eliminacji i wracają po ponownym kontakcie, rozpoznanie staje się bardziej prawdopodobne. Po wcześniejszej szybkiej reakcji, zwłaszcza z objawami ze strony układu oddechowego lub krążenia, nie należy samodzielnie podawać dziecku mleka ponownie w domu.

Dieta niemowlęcia z alergią na białko mleka krowiego

Dieta przy alergii na białko mleka krowiego zależy od tego, czy niemowlę jest karmione piersią, mieszanką czy w sposób mieszany. Karmienia piersią zwykle nie trzeba przerywać. Jeśli lekarz podejrzewa, że objawy dziecka wiążą się z białkami mleka krowiego obecnymi w mleku mamy, karmiąca mama może czasowo wykluczyć mleko krowie i jego przetwory. Taką dietę najlepiej prowadzić z pomocą lekarza lub dietetyka, aby nie zabrakło w niej wapnia, witaminy D i wartościowych posiłków.

Dziecku karmionemu mieszanką lekarz zwykle zaleca preparat przeznaczony do leczenia alergii, najczęściej taki, w którym białko mleka zostało rozłożone na mniejsze części. Przy ciężkiej reakcji, słabym przyroście masy ciała lub utrzymywaniu się objawów może być potrzebny preparat aminokwasowy. Dobór mieszanki warto skonsultować, ponieważ jej smak, tolerancja i wskazania różnią się między dziećmi.

Zwykłe mleko bez laktozy nie jest rozwiązaniem, bo nadal zawiera białka mleka. Napoje roślinne, mleko kozie ani owcze nie są odpowiednim podstawowym pokarmem dla niemowlęcia. Mleko kozie i owcze może też wywołać reakcję alergiczną u dziecka uczulonego na białka mleka krowiego. Częściowo hydrolizowane mieszanki nie służą do leczenia potwierdzonej alergii.

Po rozpoczęciu rozszerzania diety warto wprowadzać nowe produkty pojedynczo i obserwować reakcję dziecka. Należy czytać etykiety, ponieważ składniki mleczne mogą kryć się pod nazwami takimi jak serwatka, kazeina, mleko w proszku, śmietanka czy masło. Inne nowe produkty nie muszą być automatycznie eliminowane tylko dlatego, że dziecko ma alergię na mleko.

Kiedy można ponownie wprowadzić mleko do diety dziecka?

Alergia na białko mleka krowiego nie oznacza zwykle diety bezmlecznej na stałe. Lekarz ustala, kiedy ponownie sprawdzić, czy dziecko toleruje mleko, biorąc pod uwagę wcześniejsze objawy, wiek dziecka, wyniki badań i przebieg leczenia. U części niemowląt próba następuje po kilku miesiącach, ale termin nie powinien wynikać wyłącznie z domowych obserwacji.

Jeśli wcześniejsze reakcje były łagodne i pojawiały się z opóźnieniem, specjalista może przygotować plan stopniowego wprowadzania produktów zawierających mleko. Po przebytej szybkiej reakcji alergicznej lub anafilaksji ocena tolerancji powinna odbywać się pod nadzorem medycznym. Nie warto przyspieszać tego procesu ani podawać małych ilości mleka na próbę bez ustalonego planu.

Warto mieć zapis rozpoznania, zaleceń dotyczących karmienia oraz objawów, które wymagają pilnej pomocy. Ułatwi to codzienną opiekę i rozmowę z innymi osobami zajmującymi się dzieckiem. Jeśli niemowlę słabo przybiera na wadze, odmawia jedzenia, ma nawracającą krew w stolcu albo objawy utrzymują się mimo wykluczenia białek mleka, warto ponownie skonsultować się z pediatrą.

Źródła:

• ESPGHAN (An ESPGHAN Position Paper on the Diagnosis, Management, and Prevention of Cow’s Milk Allergy)
• World Allergy Organization Journal (DRACMA Guideline update VII: Milk elimination and reintroduction in diagnosis)
• World Allergy Organization Journal (DRACMA Guidelines update XVI: Nutritional management of cow's milk allergy)
• NHS (Food allergies in babies and young children)