Dysfonia u dzieci. Jak rozpoznać i leczyć problemy z głosem?

• Dysfonia zmienia brzmienie, głośność lub wysokość głosu dziecka i może sprawiać, że dziecko szybko traci głos podczas mówienia
• Chrypka po wirusowej infekcji zwykle ustępuje w ciągu tygodnia lub dwóch
• Długotrwała chrypka wymaga oceny lekarskiej, szczególnie gdy trwa ponad cztery tygodnie
• Trudności w oddychaniu, ślinienie i problemy z połykaniem wymagają pilnej pomocy medycznej

Dysfonia u dzieci. Jak rozpoznać problemy z głosem?

Dysfonia u dzieci to utrzymująca się zmiana głosu, która nie jest jedynie chwilową chrypką po krzyku. Głos może być chrapliwy, szorstki, ochrypły, matowy, zbyt cichy albo napięty. Czasem dziecko mówi z wysiłkiem, szybko traci głos, skarży się na dyskomfort w gardle lub stale odchrząkuje.

Warto obserwować, czy zmieniony głos utrzymuje się także rano, w spokojne dni oraz po ustąpieniu kataru i kaszlu. U niemowlęcia zwraca uwagę nietypowo słaby, chrapliwy płacz. U starszego dziecka problem może być bardziej widoczny wtedy, gdy trzeba mówić głośniej w klasie, na treningu lub podczas zabawy.

Chrypka u dziecka ma różne przyczyny

Chrypka u dziecka najczęściej pojawia się podczas wirusowej infekcji górnych dróg oddechowych. Wtedy krtań i fałdy głosowe są podrażnione oraz obrzęknięte. Taka zmiana głosu zwykle ustępuje wraz z infekcją, najczęściej w ciągu tygodnia lub dwóch. Głos może też zmienić się przy alergii, gdy dziecko ma katar, kaszel i często odchrząkuje.

Inną częstą przyczyną jest przeciążanie głosu. Powtarzające się krzyczenie, głośne śpiewanie, naśladowanie odgłosów zwierząt czy częste odchrząkiwanie mogą podrażniać fałdy głosowe. Przy dłuższym przeciążeniu mogą powstać łagodne zmiany, na przykład guzki głosowe, ale przyczynę przewlekłej chrypki powinien ustalić lekarz.

Rzadziej przyczyną zmiany głosu są nieprawidłowa ruchomość fałdów głosowych, wrodzone wady krtani, uraz albo choroba neurologiczna. Dlatego nie należy zakładać, że każda przedłużająca się chrypka jest skutkiem krzyku albo refluksu. Leczenie dobiera się dopiero po rozpoznaniu przyczyny.

Kiedy problemy z głosem u dziecka wymagają szybkiej konsultacji?

Pilnej pomocy wymaga dziecko, które oprócz problemów z głosem ma trudności z oddychaniem, głośno świszczy podczas wdechu, sinieje, jest wyraźnie osłabione lub coraz bardziej niespokojne. Pilnie trzeba też szukać pomocy, gdy dziecko nie może połykać płynów, ślini się lub niemal całkiem straciło głos. W razie objawów bezpośredniego zagrożenia życia należy zadzwonić pod numer 112.

Wizytę u lekarza rodzinnego lub pediatry warto umówić również wtedy, gdy chrypka trwa dłużej niż dwa tygodnie po infekcji, nawraca albo wyraźnie przeszkadza dziecku w mówieniu. Jeśli zmiana głosu utrzymuje się cztery tygodnie, zalecana jest ocena krtani przez laryngologa. Wcześniej skonsultuj się z lekarzem także wtedy, gdy dziecko odczuwa ból podczas mówienia lub połykania, kaszle krwią, ma wyczuwalny guzek na szyi albo krztusi się podczas picia wody i innych płynów.

Jak wygląda diagnoza i leczenie dysfonii u dzieci?

Rozpoznanie dysfonii u dziecka zaczyna się od rozmowy o tym, jak długo trwają objawy, czy dziecko niedawno chorowało, jak używa głosu na co dzień, czy ma alergię, kaszel lub trudności z połykaniem. Lekarz ocenia gardło, nos, uszy oraz oddychanie, a w razie potrzeby kieruje do laryngologa. Specjalista może obejrzeć krtań i fałdy głosowe za pomocą cienkiego, elastycznego przewodu z kamerą, wprowadzanego przez nos.

Leczenie zależy od tego, co powoduje zmianę głosu. Przy ostrej infekcji zwykle wystarcza łagodzenie objawów i oszczędzanie głosu. Antybiotyków ani leków steroidowych nie stosuje się rutynowo w przypadku zwykłej chrypki. Przy przewlekłym przeciążeniu głosu, guzkach lub nieprawidłowych nawykach ważną rolę ma terapia głosu prowadzona przez logopedę lub neurologopedę pracującego z zaburzeniami głosu, najczęściej po ocenie laryngologicznej.

Nie warto samodzielnie rozpoczynać leczenia preparatami na refluks tylko dlatego, że dziecko jest ochrypłe. Refluks może wpływać na głos, ale podobne objawy mają też inne przyczyny. U części dzieci wystarczy obserwacja głosu. Zabiegi są potrzebne tylko w określonych sytuacjach, gdy inne metody leczenia nie przynoszą efektu.

Co pomaga chronić głos dziecka na co dzień?

Ochrona głosu dziecka polega przede wszystkim na ograniczeniu tego, co go stale drażni. W czasie chrypki lepiej zaproponować spokojniejsze zabawy, zachęcać dziecko do mówienia cichym, naturalnym głosem i robić przerwy w rozmowach. Nie należy namawiać go do szeptania, ponieważ szept także może obciążać głos. Dziecko powinno regularnie pić wodę, a powietrze w domu nie powinno być przesuszone ani zanieczyszczone dymem tytoniowym.

Warto uczyć dziecko, że zamiast krzyczeć z drugiego końca mieszkania może podejść bliżej albo przywołać kogoś spokojnym głosem. Warto zwrócić uwagę na częste odchrząkiwanie i zaproponować wtedy łyk wody, jeśli nie ma innych zaleceń lekarskich. Jeśli mimo takich zmian głos dziecka nadal brzmi inaczej, nie czekaj na kolejną infekcję. Umów konsultację, aby ustalić przyczynę problemu.

Źródła:

• HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics (Hoarseness (Dysphonia): Healing Your Child's Voice)
• American Speech-Language-Hearing Association (Voice Disorders)
• National Institute on Deafness and Other Communication Disorders (What Is Hoarseness?)
• PubMed, American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation (Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) (Update))
• PubMed (Pediatric Dysphonia: When to Refer)
• Pacjent.gov.pl (Gdzie znajdę pomoc w nagłym przypadku?)