Dysplazja stawów biodrowych u niemowlęcia: objawy, badanie i leczenie

• Dysplazja stawów biodrowych zwykle nie powoduje bólu, dlatego tak ważne są regularne kontrole niemowlęcia
• Jeśli jedna nóżka odchodzi na bok wyraźnie mniej niż druga albo nogi wydają się różnej długości, warto skonsultować to z pediatrą
• USG pozwala ocenić biodra niemowlęcia, a u starszych dzieci lekarz może zlecić RTG miednicy
• Wczesne leczenie najczęściej polega na utrzymaniu bioder w prawidłowym ułożeniu
• Podczas otulania i noszenia dziecka nie należy ciasno prostować nóżek ani ograniczać ich ruchów

Dysplazja stawów biodrowych u niemowlęcia: na czym polega?

Dysplazja stawów biodrowych, nazywana też rozwojową dysplazją biodra, dotyczy budowy i stabilności stawu biodrowego. Główka kości udowej powinna znajdować się we właściwym położeniu w panewce miednicy. Jeśli panewka jest zbyt płytka lub główka kości udowej łatwo się z niej wysuwa, staw rozwija się nieprawidłowo.

To szerokie określenie obejmuje łagodną niedojrzałość stawu, jego niestabilność, podwichnięcie, czyli częściowe wysunięcie główki kości udowej z panewki, oraz zwichnięcie, gdy wysuwa się ona całkowicie. U niemowlęcia problem zazwyczaj nie wywołuje bólu ani płaczu. Właśnie dlatego badanie bioder jest częścią oceny dziecka po porodzie i podczas kolejnych wizyt kontrolnych.

Jak rozpoznać objawy dysplazji bioder u niemowlęcia?

Objawy dysplazji bioder u niemowlęcia mogą być bardzo dyskretne, a u części dzieci nie widać ich wcale. Warto zwrócić uwagę na to, czy podczas przewijania obie nóżki rozchodzą się na boki podobnie łatwo. Nie należy jednak samodzielnie sprawdzać stabilności stawów przez mocne poruszanie nóżkami.

Sygnały, które warto omówić z pediatrą, to:

• jedna nóżka daje się odsunąć na bok wyraźnie mniej niż druga
• wrażenie, że jedna nóżka jest krótsza od drugiej
• nierówne fałdy skóry na udach lub pośladkach, jeśli występują też inne objawy
• jedna nóżka porusza się inaczej niż druga podczas przewijania lub zabawy
• u starszego dziecka, które już chodzi, utykanie albo chodzenie z jedną stopą wyraźnie zwróconą na zewnątrz

Samo klikanie lub strzelanie słyszane przy poruszaniu nóżką nie przesądza o dysplazji. Fałdy skórne także mogą być nierówne u zdrowego niemowlęcia. Lekarz bierze pod uwagę badanie dziecka, czynniki ryzyka, a w razie potrzeby także wynik USG lub RTG.

Kiedy wykonuje się USG bioder niemowlęcia?

USG bioder niemowlęcia pozwala ocenić kształt panewki, położenie główki kości udowej i stabilność stawu. Badanie jest bezbolesne, nie wymaga bycia na czczo i zwykle odbywa się, gdy dziecko leży na boku. Lekarz może zlecić USG, jeśli podczas badania dziecka zauważy nieprawidłowości, występują czynniki ryzyka albo rodzic zauważy coś niepokojącego.

Do ważnych czynników ryzyka należą sytuacja, w której pod koniec ciąży dziecko było ułożone pośladkowo, oraz dysplazja bioder u bliskich krewnych. Częściej dotyczy ona także dziewczynek, ale może wystąpić u każdego dziecka. Brak czynników ryzyka nie wyklucza problemu, dlatego biodra są oceniane również podczas kolejnych bilansów i wizyt pediatrycznych.

U młodszych niemowląt podstawowym badaniem obrazowym jest ultrasonografia. Gdy dziecko jest starsze i struktury kostne są lepiej widoczne, lekarz może zamiast USG zlecić zdjęcie RTG miednicy. Lekarz decyduje, czy potrzebne będzie USG czy RTG oraz kiedy wykonać badanie, biorąc pod uwagę wiek dziecka i wynik badania w gabinecie.

Leczenie dysplazji stawów biodrowych zależy od wieku i nasilenia problemu

Nie każdy nieprawidłowy obraz w USG oznacza konieczność natychmiastowego leczenia. Część łagodnych zmian u bardzo małych niemowląt może ustąpić w trakcie kolejnych kontroli. Jeśli biodro jest niestabilne, przemieszczone lub nie rozwija się prawidłowo w kolejnych badaniach, dziecko trafia pod opiekę ortopedy dziecięcego.

U niemowląt najczęściej stosuje się miękką ortezę, na przykład szelki Pavlika, która utrzymuje nóżki w ułożeniu sprzyjającym prawidłowemu rozwojowi stawu. Dziecko nosi ortezę przez czas ustalony przez ortopedę, często przez kilka tygodni. Postępy leczenia lekarz kontroluje podczas badania dziecka i USG. Rodzic otrzymuje wskazówki dotyczące przewijania, ubierania i kąpieli. Sposób postępowania zależy od rodzaju ortezy oraz zaleceń ortopedy prowadzącego.

Jeśli rozpoznanie następuje później albo leczenie ortezą nie przynosi oczekiwanego efektu, potrzebne mogą być inne metody, w tym nastawienie stawu i unieruchomienie w opatrunku lub zabieg operacyjny. Nie oznacza to, że taki przebieg jest typowy. Wczesne rozpoznanie zwiększa szansę na leczenie mniej obciążające dla dziecka.

Dysplazja bioder a codzienna pielęgnacja niemowlęcia

Codzienna pielęgnacja nie zastępuje kontroli bioder ani zaleconego leczenia, ale warto zadbać o to, by nie ograniczać ruchów nóżek. Podczas otulania, noszenia i układania dziecka warto pozwolić nóżkom swobodnie zginać się w kolanach i układać na boki. Ciasne prostowanie nóg i ściskanie ich razem może zwiększać obciążenie bioder.

Nie należy stosować podwójnych pieluch ani samodzielnie układać nóżek szeroko jako metody leczenia. Takie sposoby nie leczą dysplazji i mogą opóźnić rozpoczęcie właściwego leczenia. Jeśli podczas przewijania jedna nóżka odchodzi na bok wyraźnie mniej niż druga, nogi wydają się różnej długości albo zalecone USG nie zostało wykonane, warto skontaktować się z pediatrą.

Źródła:

• American Academy of Orthopaedic Surgeons (Detection and Nonoperative Management of Pediatric Developmental Dysplasia of the Hip in Infants Up to Six Months of Age)
• American Academy of Pediatrics (Evaluation and Referral for Developmental Dysplasia of the Hip in Infants)
• NHS (Developmental dysplasia of the hip)
• Royal National Orthopaedic Hospital (A Patient's guide to Pavlik Harness Treatment for Developmental Dysplasia of the Hip)
• Instytut Matki i Dziecka (Badania obrazowe)