- Amblyopia, nazywana także leniwym okiem, polega na słabszym rozwoju widzenia, zwykle w jednym oku
- Zez, częste mrużenie oczu i przechylanie głowy mogą wskazywać na problemy ze wzrokiem
- Podczas badania okulista ocenia ostrość wzroku każdego oka, ustawienie oczu oraz to, czy dziecko potrzebuje okularów
- Leczenie warto rozpocząć jak najwcześniej i prowadzić je zgodnie z zaleceniami okulisty
Leniwe oko u dziecka: na czym polega ten problem?
Leniwe oko, czyli amblyopia, oznacza słabsze widzenie spowodowane nieprawidłowym rozwojem współpracy oka i mózgu we wczesnym dzieciństwie. Mózg zaczyna w większym stopniu korzystać z obrazu z lepiej widzącego oka, a sygnały z drugiego oka są stopniowo pomijane. Najczęściej problem dotyczy jednego oka, rzadziej obu.
Przyczyną może być zez, duża różnica w wadzie wzroku między oczami albo niekorygowana krótkowzroczność, nadwzroczność czy astygmatyzm. Rzadziej rozwój widzenia blokuje przeszkoda w oku, na przykład wrodzona zaćma lub opadająca powieka. Zez nie jest tym samym co leniwe oko, ale może prowadzić do jego rozwoju.
Objawy leniwego oka bywają dyskretne
Objawy leniwego oka mogą nie być zauważalne, zwłaszcza gdy drugie oko widzi dobrze. Dziecko nie ma zwykle punktu odniesienia, więc może nie powiedzieć, że widzi inaczej niż rówieśnicy. Dlatego badania przesiewowe wzroku są ważne także wtedy, gdy dziecko nie zgłasza żadnych trudności.
Warto zwrócić uwagę na zachowania, które mogą świadczyć o problemach z widzeniem lub oceną odległości:
- mrużenie oczu albo zamykanie jednego oka podczas patrzenia
- przechylanie lub obracanie głowy, aby lepiej zobaczyć
- widoczny zez, czyli ustawianie się oczu w różnych kierunkach
- trudność z łapaniem piłki, częste potykanie się lub niepewność na schodach
- pocieranie oczu, szybkie męczenie się podczas rysowania, oglądania książeczek lub innych zajęć wymagających patrzenia z bliska
Nie każdy z tych sygnałów oznacza amblyopię. Jeśli jednak oko nagle zaczyna uciekać, źrenica wygląda na białą lub szarą, powieka wyraźnie zasłania oko albo dziecko skarży się na nagłe pogorszenie widzenia, trzeba pilnie skontaktować się z okulistą. Takie objawy mogą mieć inną przyczynę i nie powinny czekać na rutynową wizytę.
Jak wygląda diagnoza leniwego oka u dziecka?
Rozpoznanie leniwego oka wymaga badania u okulisty, ponieważ sama obserwacja dziecka w domu nie wystarczy. Okulista sprawdza ostrość widzenia każdego oka osobno, ustawienie i ruchomość oczu oraz to, czy dziecko potrafi korzystać z obu oczu jednocześnie. U młodszych dzieci ocenia także reakcję na zasłonięcie jednego oka i sposób śledzenia przedmiotów.
Częścią badania może być ocena wady wzroku po podaniu kropli rozszerzających źrenice. Dzięki temu okulista może dokładniej dobrać okulary i sprawdzić, czy słabsze widzenie nie wynika z dużej wady wzroku. Ocenia też budowę oka, aby wykluczyć inne choroby wymagające leczenia.
Badanie przesiewowe w gabinecie pediatry, w przedszkolu lub w szkole pomaga wychwycić ryzyko problemu, ale nie zastępuje pełnej diagnozy. Wizyta u okulisty jest potrzebna, gdy dziecko nie przejdzie badania przesiewowego, pojawi się zez, rodzic zauważy niepokojące zachowanie albo ktoś w rodzinie miał leniwe oko, zez lub wrodzoną chorobę oczu.
Leczenie leniwego oka zaczyna się od usunięcia przyczyny
Leczenie leniwego oka ma pomóc mózgowi ponownie korzystać ze słabiej widzącego oka. Najpierw koryguje się przyczynę, na przykład dobiera okulary przy wadzie wzroku. U części dzieci same okulary wyraźnie poprawiają widzenie, ale dziecko musi nosić je zgodnie z zaleceniami okulisty.
Gdy poprawa jest niewystarczająca, okulista może zalecić okresowe zasłanianie lepiej widzącego oka plastrem albo krople czasowo pogarszające widzenie w tym oku. Czas stosowania zależy między innymi od wieku dziecka, przyczyny amblyopii i różnicy w ostrości wzroku. Nie należy samodzielnie wydłużać czasu zasłaniania oka ani stosować kropli bez zalecenia okulisty, ponieważ podczas leczenia trzeba kontrolować widzenie w obu oczach.
Operacja bywa potrzebna, gdy przeszkodą jest na przykład zaćma, znacznie opadająca powieka lub niektóre postacie zeza. Zabieg może usunąć przyczynę albo poprawić ustawienie oka, lecz nie zastępuje pracy nad rozwojem widzenia. Okulista ustala plan leczenia indywidualnie i ocenia jego efekty podczas kolejnych wizyt.
Leczenie leniwego oka: jak wspierać dziecko na co dzień?
Leczenie najlepiej działa w okresie, gdy układ wzrokowy nadal intensywnie się rozwija, dlatego warto rozpocząć je bez niepotrzebnej zwłoki. Poprawa może być widoczna po kilku tygodniach, ale uzyskanie najlepszego efektu zwykle trwa miesiące. Tak samo ważne jak rozpoczęcie leczenia są regularne stosowanie zaleceń i wizyty kontrolne.
Dziecku łatwiej zaakceptować plaster, gdy jest zakładany o stałej porze, a podczas jego noszenia maluch rysuje, układa puzzle lub ogląda książeczki. Jeśli plaster podrażnia skórę, zsuwa się albo dziecko zagląda obok niego, warto omówić to na wizycie zamiast rezygnować z leczenia. Podczas zasłaniania oka dziecko może gorzej oceniać odległość. W tym czasie opiekun powinien uważniej pilnować go na schodach, podczas jazdy na rowerze, na placu zabaw i w czasie innych aktywności wymagających dobrej orientacji.
Po zakończeniu leczenia widzenie może ponownie się pogorszyć, dlatego nadal potrzebne są badania kontrolne. Jeśli okulista zalecił okulary, plaster lub krople, stosuj je dokładnie według zaleceń i od razu zgłaszaj trudności związane z leczeniem. To daje największą szansę na trwałą poprawę widzenia.
9
Źródła:
- National Eye Institute (Amblyopia (Lazy Eye))
- American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus (Amblyopia)
- American Academy of Ophthalmology (Amblyopia: What Is Lazy Eye?)
- American Academy of Ophthalmology (Amblyopia Preferred Practice Pattern)
- Cochrane Library (Conventional occlusion versus pharmacologic penalization for amblyopia)
Podcasty
Playlisty tematyczne
