Nastolatek śpi do południa w weekend. Czy to powód do zmartwienia?

• Nastolatki w wieku 13–18 lat potrzebują zwykle od 8 do 10 godzin snu na dobę
• Późniejsze zasypianie w okresie dojrzewania wynika częściowo z naturalnej zmiany rytmu biologicznego
• Długie odsypianie w weekend często wskazuje na niedobór snu zbierający się przez szkolny tydzień
• Chrapanie, senność w dzień i wyraźna zmiana nastroju wymagają rozmowy z lekarzem

Nastolatek śpi do południa w weekend. Kiedy to mieści się w normie?

To, że nastolatek śpi w weekend do południa, nie musi niepokoić, jeśli po prostu kładzie się bardzo późno i w ten sposób uzupełnia sen. Osoby w wieku 13–18 lat potrzebują zwykle 8–10 godzin snu na dobę. Jeśli w dni szkolne nastolatek wstaje o 6:30, a zasypia po północy, w sobotę lub niedzielę może próbować odespać niedobór snu.

W okresie dojrzewania naturalny rytm dobowy przesuwa się na późniejsze godziny. Nastolatek może nie odczuwać senności tak wcześnie jak młodsze dziecko, choć rano nadal musi wstać na lekcje. Problemem nie jest więc samo wstawanie o 11:00, lecz to, czy późne spanie jest jedyną okazją, by przespać wystarczającą liczbę godzin.

Weekendowe odsypianie nie powinno całkowicie rozregulować rytmu dnia

Weekendowe odsypianie pomaga chwilowo zmniejszyć zmęczenie, ale bardzo duża różnica między dniami szkolnymi a wolnymi może utrudnić zaśnięcie w niedzielę. Potem poniedziałkowa pobudka staje się jeszcze cięższa, a niedobór snu zaczyna się od nowa. Taki rozjazd rytmu snu przypomina skutki zmiany strefy czasowej i bywa nazywany społecznym jet lagiem.

Warto najpierw spokojnie sprawdzić fakty: o której nastolatek naprawdę zasypia, ile razy budzi się w nocy i jak funkcjonuje za dnia. Telefon używany w łóżku, gry, nauka do późna, trening wieczorem, kofeina oraz stres mogą przesuwać porę snu. Rozmowa bez zarzucania nastolatkowi lenistwa zwykle przynosi lepszy efekt niż zmuszanie go do wstawania w wolny poranek.

Pomaga utrzymywanie zbliżonej pory wstawania także w weekend, choć nie musi być ona identyczna jak w dzień szkolny. Dobrze jest też po przebudzeniu odsłonić okno lub wyjść na zewnątrz, zjeść śniadanie i trochę się poruszać, a wieczorem ograniczyć jasne ekrany oraz pobudzające napoje. Jeśli chcecie trwale zmienić rytm snu, lepiej stopniowo przesuwać porę zasypiania i wstawania, zamiast nagle budzić nastolatka bardzo wcześnie.

Nastolatek dużo śpi, ale nadal jest wyczerpany? Zwróć uwagę na te sygnały

Warto porozmawiać z lekarzem, jeśli nastolatek śpi długo także w dni wolne, a mimo to stale jest senny, nie ma energii lub zasypia na lekcjach. Znaczenie ma także jakość snu. Głośne, częste chrapanie, zauważone w nocy przerwy w oddychaniu lub niespokojny sen mogą oznaczać, że nastolatek nie odpoczywa mimo wielu godzin spędzonych w łóżku.

Warto umówić wizytę u lekarza rodzinnego lub pediatry, jeśli oprócz zmiany snu pojawiają się inne objawy:

• wyraźne trudności z budzeniem się i zasypianie w ciągu dnia
• częste chrapanie, przerwy w oddychaniu lub gwałtowne łapanie powietrza podczas snu
• spadek koncentracji, pogorszenie ocen albo opuszczanie zajęć
• smutek, drażliwość, wycofanie się z kontaktów z bliskimi i utrata zainteresowań
• duża zmiana apetytu, masy ciała lub energii do zwykłych czynności

Potrzeba dłuższego snu może towarzyszyć obniżonemu nastrojowi lub depresji, ale sama nie wystarcza do postawienia rozpoznania. Ważne jest to, czy nastolatek funkcjonuje inaczej niż wcześniej i czy kilka objawów utrzymuje się jednocześnie przez dłuższy czas. Jeśli nastolatek mówi, że chce zrobić sobie krzywdę albo umrzeć, nie czekajcie na planowaną wizytę. Dzwońcie pod numer alarmowy 112. Nastolatek może też całodobowo i bezpłatnie zadzwonić pod numer 116 111.

Jak rozmawiać o śnie nastolatka bez codziennych kłótni?

Zacznij od pytania, jak wygląda jego wieczór i poranek, zamiast od komentarza, że znowu przespał pół dnia. Możecie przez tydzień zapisywać godzinę położenia się do łóżka, przybliżoną godzinę zaśnięcia, godzinę pobudki oraz samopoczucie w ciągu dnia. Taki prosty zapis pokaże, czy chodzi głównie o za późne zasypianie, czy mimo odpowiedniej długości snu nadal utrzymuje się zmęczenie.

Jeśli nastolatek śpi do południa raz na jakiś czas po szczególnie wymagającym tygodniu, zwykle wystarczy przyjrzeć się jego codziennemu odpoczynkowi. Jeśli ten schemat powtarza się w każdy weekend i wpływa na naukę, nastrój lub relacje z bliskimi, warto wspólnie ustalić bardziej przewidywalną porę kładzenia się spać i wstawania. Jeśli to nie pomaga albo pojawiają się niepokojące objawy, warto porozmawiać z lekarzem zamiast po raz kolejny kłócić się o wstawanie.

Źródła:

• CDC (Sleep and Health)
• HealthyChildren.org (How to Help Your Teen Succeed in School: Sleep, Study Habits & More)
• HealthyChildren.org (Healthy Sleep Habits: How Many Hours Does Your Child Need?)
• HealthyChildren.org (Sleep Apnea in Children: Detection & Treatment)
• HealthyChildren.org (Depression in Children and Teens)
• Ministerstwo Zdrowia (Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną?)