Jak naprawdę umarł Jezus? Rodzajów krzyży było wiele. Przez lata żyliśmy w błędzie?

Krzyż łaciński symbolem chrześcijaństwa. Czy Jezus umarł na innym?

Pierwsi chrześcijanie uważali, że krzyż składał się z dwóch elementów – pionowej belki wbitej w ziemię oraz poziomej, do której przybijano ręce. Był to jednak tylko jeden z wielu typów konstrukcji stosowanych w tamtych czasach. Krzyż łaciński to dziś najbardziej rozpoznawalny symbol chrześcijaństwa bezpośrednio kojarzony z Jezusem Chrystusem. Co ciekawe, stał się on oficjalnym znakiem tej religii dopiero w IV wieku, czyli około 300 lat po jego śmierci. Stało się to po edykcie mediolańskim oraz odnalezieniu relikwii przez św. Helenę. Wtedy symbol śmierci zaczął być postrzegany jako znak zwycięstwa. Wcześniej chrześcijanie posługiwali się symbolem ryby. To wtedy przyjęto, że symbolem religijnym wyznawców Jezusa będzie krzyż łaciński, przypominający kształtem małą literę „t”. Dlaczego właśnie taki? Był najprostszy w formie, a wiedza historyczna na temat sposobów wykonywania egzekucji w poprzednich stuleciach była wówczas ograniczona. Sama śmierć na krzyżu polegała na takim ułożeniu ciała, które powodowało ucisk na klatkę piersiową, prowadząc w efekcie do uduszenia. Aby zaczerpnąć oddechu, skazany musiał unosić ciało, a następnie powoli je opuszczać.

Historycy wskazują, że Jezus nie niósł całej konstrukcji krzyża na Golgotę

Skazany musiał najpierw przenieść na miejsce egzekucji poziomą belkę krzyża. Z ustaleń historyków i archeologów wynika, że Jezus nie niósł całej konstrukcji na Golgotę, lecz jedynie jej część. Sama belka mogła ważyć około 50 kilogramów. To, jak dokładnie wyglądał krzyż Jezusa, wciąż pozostaje tajemnicą. Nie zachowały się żadne źródła historyczne, które jednoznacznie opisywałyby jego formę, a wariantów krzyży w tamtym czasie było wiele. Również w Nowym Testamencie nie ma szczegółów, które pozwoliłyby rozwiać te wątpliwości.

Krzyż w kształcie litery "I", czyli "pal męki"

Zacznijmy od ustaleń historyków, o których wspomnieliśmy wcześniej. Wskazują one, że Jezus niósł na Golgotę jedynie jedną, choć bardzo ciężką belkę. Pojawia się więc możliwość, że druga część krzyża nie czekała na miejscu egzekucji, a być może w ogóle jej nie było. Według tej teorii Jezus mógł zostać ukrzyżowany na konstrukcji przypominającej wielką literę "I", czyli tzw. „pal męki”.

Taką interpretację przyjmują m.in. Świadkowie Jehowy. Członkowie tej niezwykle kontrowersyjnej organizacji odwołują się do greckich terminów użytych w tekstach biblijnych – „stauros” i „xylon”, które można tłumaczyć jako „pal” lub „belkę”. Wskazują oni, że w kontekście śmierci Jezusa pojawia się to pierwsze słowo oznaczające właśnie „pal”. Trzeba jednak pamiętać, że istnieje wiele tłumaczeń Nowego Testamentu, dlatego tej interpretacji nie można uznać za jednoznacznie potwierdzoną.

Krzyż w kształcie litery "T", czyli krzyż św. Antoniego

Ciekawą hipotezą jest również śmierć Jezusa na krzyżu w kształcie wielkiej litery „T”, dziś znanym jako krzyż św. Antoniego. Podczas egzekucji na krzyżu śmierć następowała w wyniku uduszenia, wyczerpania, utraty krwi oraz obrażeń odniesionych w trakcie ukrzyżowania, co czyniło ją wyjątkowo bolesną.

W przypadku krzyża w kształcie litery „T” skazany znajdował się nieco wyżej nad ziemią niż przy krzyżu łacińskim („t”), co dodatkowo utrudniało oddychanie i przyspieszało zgon. Co ciekawe, opis śmierci Jezusa w czterech Ewangeliach bardziej pasowałby do krzyża św. Antoniego niż do krzyża łacińskiego, właśnie ze względu na stosunkowo szybki zgon. Śmierć Jezusa nastąpiła bowiem w ciągu trzech do sześciu godzin od momentu ukrzyżowania.

W przypadku krzyża, który dziś jest symbolem chrześcijaństwa, agonia mogła trwać nawet kilka dni. Zdarzało się również, że śmierć była tak powolna, że ciało skazańca zdążyło zostać rozszarpane przez dzikie zwierzęta, zanim je zdjęto i pochowano. Mimo że szybki zgon mógłby wskazywać na tę drugą formę krzyża, warto pamiętać, że czterej ewangeliści wspominają o tabliczce z napisem w języku hebrajskim, greckim i łacińskim, zawieszonej nad głową Jezusa w trakcie egzekucji. W przypadku krzyża w kształcie litery „T” nie byłoby miejsca na umieszczenie jej nad głową skazańca. Mogłaby znajdować się jedynie poniżej - pod ciałem skazanego, co nie zgadza się z opisem zawartym w Piśmie Świętym.

Jednak Konrad Witz - autor obrazu „Crucifixion Scene with a Tau Cross” - przedstawił możliwość umieszczenia tabliczki także w przypadku krzyża w kształcie litery „T” (jak widać na ilustracji poniżej). Niemiecki malarz żył w latach 1410–1445, a więc w czasach, gdy nie funkcjonowały jeszcze różne hipotezy dotyczące formy krzyża, na którym zginął Chrystus.

Krzyż w kształcie litery "X", czyli krzyż św. Andrzeja

Mniej popularną, ale wciąż stosowaną formą egzekucji był krzyż św. Andrzeja (nazwany tak później, ponieważ na takim zginął apostoł Andrzej). Miał on kształt litery „X”. Skazańca przybijano bezpośrednio do dwóch przecinających się pali, w przeciwieństwie do krzyża łacińskiego, gdzie ręce mocowano do poprzecznej belki, a następnie całość podnoszono i łączono z pionowym słupem.

Krzyż w formie litery „X” uchodził za wyjątkowo okrutne narzędzie egzekucji – śmierć następowała na nim znacznie wolniej niż na krzyżu łacińskim. Według przekazów św. Andrzej konał na nim przez trzy dni. Konstrukcja ta zakładała oddzielne przybicie każdej kończyny, co powodowało szerokie rozciągnięcie ciała i potęgowało cierpienie skazańca.

Jak tortury przed ukrzyżowaniem wpłynęły na śmierć Jezusa?

W tym miejscu warto jednak wrócić do opisu śmierci Jezusa, która – jak wskazują Ewangelie – była stosunkowo szybka. Mogłoby to sugerować wykluczenie zarówno krzyża łacińskiego "t", jak i krzyża św. Antoniego "X", jednak nie jest to takie jednoznaczne.

Jak podkreślał m.in. prof. Władysław Sinkiewicz, szybka śmierć Jezusa mogła wynikać z jego skrajnego wyczerpania przed samą egzekucją. W przeciwieństwie do innych skazańców, został on wcześniej poddany wyjątkowo brutalnym torturom. Profesor wskazywał, że już przed przybiciem do krzyża znajdował się w stanie krytycznym – po nieprzespanej nocy, silnym stresie, biczowaniu i znacznej utracie krwi.

Zastosowanie rzymskich biczów zakończonych ołowianymi kulkami spowodowało liczne rany szarpane. Ich skala – ponad 120 obrażeń widocznych na Całunie – świadczy o ogromnym ubytku krwi. Zdaniem badacza przyczyną śmierci nie musiało być wyłącznie uduszenie, mogło dojść także do tamponady serca.