Niedożywienie? Mnie to nie dotyczy! Czy aby na pewno?

Niedożywienie może występować również u osób z nadmierną masą ciała, ponieważ nie świadczy ona o tym, że organizmowi dostarcza się wszystkich niezbędnych składników.

– Niedożywienie osób starszych jest specyficzne – może być trudne do rozpoznania i przez długi czas pozostawać niedostrzeżone przez otoczenie seniora, bowiem może mieć on prawidłową masę ciała lub wręcz otyłość, często typu sarkopenicznego (związaną z utratą masy mięśniowej, która jest zastępowana przez tłuszcz) – ostrzega Kamila Chatys, dietetyczka kliniczna ze Szpitala Geriatrycznego im. Jana Pawła II w Katowicach.

Niedożywienie ilościowe wynika z niedostatecznego przyjmowania energii/kalorii, co prowadzi do utraty masy ciała. Niedożywienie jakościowe zaś polega na tym, że z pożywieniem nie są dostarczane odpowiednie ilości składników odżywczych. Niedożywienie jakościowe może występować u osób jedzących zbyt mało, ale często jest też obserwowane u osób z prawidłową i zwiększoną masą ciała.

– Na odżywianie seniorów duży wpływ ma stan zdrowia i przebyte choroby oraz ich liczba, a nawet przyjmowanie wielu leków, jak również zaburzenia łaknienia, zespoły nieprawidłowego wchłaniania, czy długotrwałe biegunki. Te wszystkie czynniki mogą prowadzić do niedożywienia – tłumaczy Zofia Zarzycka, specjalistka farmacji klinicznej ze Szpitala Geriatrycznego im. Jana Pawła II w Katowicach.

Co zrobić, aby uniknąć niedożywienia

W przypadku seniorów dieta powinna być gęsta odżywczo i energetycznie, czyli zawierać dużą ilość składników odżywczych i energii w małej objętości pokarmu.

Produkty, które zwiększą gęstość odżywczą i energetyczną, szczególnie u seniorów z za niską masą ciała to:

• orzechy, migdały, nasiona lnu, sezamu niełuskanego, chia, pestki dyni, słonecznika - można je dodać do sałatek, surówek, płatków zbożowych, owsianek, jaglanek, zup mlecznych, koktajli i deserów. Najlepiej podawać jest je w postaci rozdrobnionej/zmielonej, zwłaszcza u pacjentów z problemami z żuciem i przełykaniem,
• oleje roślinne, oliwa, awokado jako stały dodatek do zup, sosów, ziemniaków, kaszy, ryżu, warzyw gotowanych, surówek, sałatek, koktajli i soków. U seniorów bez zaburzeń gospodarki lipidowej (podwyższonego poziomu cholesterolu i trójglicerydów) można również wprowadzić w mniejszych ilościach tłuszcze odzwierzęce, np. masło, śmietanę i śmietankę,
• żółtka jaj do zup i sosów, jajka jako dodatek do sałatek,
• serek homogenizowany niesłodzony, masło orzechowe naturalne - jako dodatek.

Zawsze należy wziąć pod uwagę alergie pokarmowe seniora, np. na orzechy czy laktozę (to bardzo częste alergie w wieku starszym!).

Co zrobić, by senior miał lepszy apetyt                     

Seniorzy często borykają się z osłabieniem zmysłów smaku oraz węchu, co może prowadzić do zaburzeń łaknienia. Co korzystnie wpłynie na poprawę apetytu?

1. Świeże powietrze i aktywność fizyczna

Ruch na powietrzu zalecany jest również osobom mniej sprawnym lub poruszającym się na wózku (wskazane jest wówczas spacerowanie w towarzystwie opiekuna). Warto spożywać również posiłki na świeżym powietrzu – tarasie, w ogrodzie czy nawet na ławce w parku.

2. Sól i przyprawy

Bardzo często w diecie osób starszych eliminujemy przyprawy (u części seniorów rzeczywiście wynika to ze wskazań medycznych, np. przy schorzeniach sercowo – naczyniowych, nadciśnieniu – ograniczenie spożycia soli jest niezbędne). Nie należy jednak z góry eliminować soli i przypraw u wszystkich - potrawy dla seniorów powinny być bardzo aromatyczne i doprawione. Im intensywniej potrawy pachną i smakują – tym chętniej seniorzy je spożywają.

3. Zioła

Przy małym apetycie warto wypróbować dodawanie do potraw mięty, bazylii, tymianku, rozmarynu, kminku, gorczycy, imbiru i pieprzu cayenne (dwa ostatnie z umiarem!). W przypadku wyraźnego wskazania ograniczenia sodu (soli) w diecie wskazane jest używanie estragonu, który może w pewnym stopniu sól zastąpić.

4. Konsystencja i wygląd potraw

Gdy seniorowi zalecono dietę tzw. łatwostrawną, rozdrobnioną, miksowaną, należy sprawić, by w największym stopniu przypominała ona „normalne” jedzenie, tzn. zamiast zmiksowania mięsa, ziemniaków i buraków w nieestetyczną papkę, można np. podać pulpety w sosie koperkowym z puree z ziemniaków oraz zmiksowanymi buraczkami z masłem – jemy również oczami!

5. Brak monotonii

Urozmaicone posiłki dostarczą różnorodnych składników odżywczych, a dodatkowo sprawią, że jadłospis nie będzie nudny.

Skutki niedożywienia

• pogorszenie jakości życia i samodzielności,
• problemy z poruszaniem się wynikające z nasilenia zmian związanych z sarkopenią (utrata masy i siły mięśniowej),
• zwiększone ryzyko i liczba złamań związane z przyspieszeniem utraty masy kostnej,
• niedokrwistość,
• gorsza odporność organizmu,
• wolniejsze gojenie ran,
• trudniejszy powrót do pełni sił po zabiegach operacyjnych,
• odleżyny,
• pogorszenie zdolności poznawczych, takich jak pamięć czy koncentracja.

Fundacja Biedronki pomaga seniorom

Fundacja Biedronki, Caritas Polska i Caritas diecezjalne wspólnie prowadzą program pomocy „Na codzienne zakupy”. W jego ramach ponad 11 000 seniorów z całej Polski (zakwalifikowanych do programu przez Caritas) otrzymuje karty na zakupy do sklepów Biedronka (o comiesięcznym zasileniu w wysokości 160zł). Seniorzy sami decydują na zakup jakich produktów przeznaczą środki z karty. Dodatkowo, osoby objęte programem mogą liczyć na opiekę wolontariusza Caritas, który pomaga im m.in. w zakupach. Program „Na codzienne zakupy” ma udokumentowany wpływ na poprawę jakości życia seniorów, przede wszystkim na lepsze odżywianie.