Polska wydaje miliardy na zbrojenia. Jak zbudować własny sektor technologii wojskowych?

W 2025 roku nakłady Polski na obronność stanowiły 9,9 proc. budżetów wojskowych państw Unii Europejskiej. W okresie od 2022 do 2025 roku wydatki te zaliczyły realny wzrost o 114 proc. Mimo tak wysokich inwestycji w armię, dane przytoczone w raporcie pokazują wyraźną dysproporcję: w Europie Środkowo-Wschodniej jawne inwestycje funduszy venture capital w technologie militarne w latach 2019–2025 osiągnęły zaledwie ok. 90 mln dolarów. Zestawiając te dane z rynkiem niemieckim, gdzie w tym samym czasie zainwestowano 2 mld dolarów, widać olbrzymią różnicę skali.

Twórca opracowania zastanawia się nad tym, w jaki sposób zoptymalizować ogromne nakłady na zbrojenia, zaplecze inżynieryjne oraz dostępne fundusze publiczne, by wspierać powstawanie i rozwój polskich przedsiębiorstw z sektora podwójnego zastosowania (dual-use). Dokument zwraca uwagę, że błyskawiczne zakupy gotowych, sprawdzonych rozwiązań były konieczne dla doraźnego podniesienia poziomu bezpieczeństwa. Następnym krokiem w procesie wzmacniania potencjału obronnego i odporności państwa powinno być jednak stymulowanie rodzimego rynku – poprzez zlecenia, projekty badawczo-rozwojowe i otwieranie nowych możliwości przed polskimi firmami.

Żaden resort nie dysponuje samodzielnie wszystkimi zasobami potrzebnymi do budowania przewagi technologicznej. Państwo musi więc działać systemowo, łącząc bezpieczeństwo, gospodarkę, naukę, kapitał i przemysł. Ministerstwo Obrony Narodowej odgrywa w tym procesie szczególną rolę jako wymagający użytkownik końcowy, który powinien jasno określać swoje potrzeby i pozostawać w stałym dialogu z rynkiem. Technologie podwójnego zastosowania należy rozwijać zgodnie z podejściem „dual-use by design”, od początku uwzględniając możliwość ich wykorzystania zarówno w zastosowaniach cywilnych, jak i obronnych - mówi gen. Marcin Górka, dyrektor Departamentu Innowacji Ministerstwa Obrony Narodowej. 

Od pomysłu do pierwszego kontraktu dla startupów. Raport wskazuje kluczowe bariery

Jak zauważa Hafied, obecnie pełniący funkcję mentora w FORT Kraków, główną przeszkodą dla młodych podmiotów jest brak ustrukturyzowanej ścieżki rozwoju. Brakuje mechanizmów pozwalających na przetestowanie produktu we współpracy z docelowym klientem, zdobycie pierwszego, płatnego kontraktu oraz pozyskanie środków na skalowanie biznesu. Opracowanie sugeruje szereg działań, w tym wytyczenie priorytetów technologicznych, ułatwienie procedur testowania i ubiegania się o zlecenia, optymalizację procesu transferu technologii oraz stymulację rynku kapitałowego dedykowanego projektom dual-use.

Autorzy raportu akcentują również znaczenie dotychczasowych podmiotów sektora zbrojeniowego, takich jak Polska Grupa Zbrojeniowa. Powinny one pełnić funkcję nie tylko producentów, ale też integratorów systemów i strategicznych partnerów dla nowo powstających spółek technologicznych.

Technologie podwójnego zastosowania są dla PGZ drogą do osiągnięcia pozycji jednego z czołowych europejskich dostawców rozwiązań militarnych. Wymaga to jednak zmiany sposobu myślenia o naszej roli: z producenta platform w integratora, który łączy innowacje powstające na rynku cywilnym z wojskowymi wymaganiami dotyczącymi odporności, bezpieczeństwa i skali. Do tego potrzebujemy partnerów - startupów, uczelni, instytutów badawczych i funduszy finansujących rozwój nowych technologii – mówi Marek Karabuła, wiceprezes zarządu PGZ S.A. 

Jednym z najważniejszych brakujących elementów są pierwsze, mniejsze zamówienia wojskowe dla startupów. Doświadczenia Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Niemiec czy Estonii pokazują, że kontrakt z siłami zbrojnymi ułatwia młodej firmie pozyskanie kolejnego finansowania i przyspiesza jej rozwój – mówi Aleksander Mokrzycki, wiceprezes zarządu PFR Ventures.

Finansowanie na wczesnym etapie to nie wszystko. Wyzwaniem jest dalszy rozwój firm z sektora dual-use

W Polsce istnieją mechanizmy i programy wspierające powstawanie innowacji. Premierowa faza programu Innovate Poland przewiduje inwestycje o wartości nie mniejszej niż 4 mld zł, realizowane poprzez fundusze private equity oraz venture capital. Problem leży jednak w wąskim gronie rodzimych inwestorów instytucjonalnych, którzy byliby skłonni regularnie lokować środki w projekty technologiczne wymagające wieloletniej perspektywy zwrotu. Dlatego Hafied rekomenduje podjęcie działań mających na celu przyciągnięcie inwestorów instytucjonalnych z zagranicy i czerpanie z ich kompetencji w zakresie zarządzania funduszami. Ponadto, autor podkreśla konieczność stworzenia jasnej ścieżki, która umożliwi nowym przedsiębiorstwom realne szanse na zdobycie pierwszych zamówień publicznych.

Raport Faÿçala Hafieda i debata o przyszłości. Doświadczenie we wspieraniu innowacji

Faÿçal Hafied to partner zarządzający w Sovereign Capital and Frontier Group. Pełni również funkcję mentora z ramienia FORT Kraków w programie NATO DIANA oraz EUDIS Business Accelerator. Jego wcześniejsze doświadczenie zawodowe obejmuje pracę we francuskiej Generalnej Dyrekcji Skarbu (DG Trésor), gdzie odpowiadał za kształtowanie polityki innowacyjnej. Jest współautorem raportów na temat finansowania francuskich startupów oraz strategii podwójnego zastosowania dla Hiszpanii. Dokument dotyczący polskiego rynku został przygotowany z wykorzystaniem ogólnodostępnych danych, dokumentów, analiz porównawczych na poziomie międzynarodowym oraz na podstawie rozmów przeprowadzonych z przedstawicielami administracji państwowej, sektora zbrojeniowego, inwestorów i branży technologicznej w Polsce.

Publikacja powstała we współpracy z FORT Kraków, inicjatywą powołaną do życia przez Akademię Górniczo-Hutniczą i Krakowski Park Technologiczny. Raport stanowi autorską, niezależną ocenę eksperta i ma stanowić impuls do debaty o lepszym zintegrowaniu wymogów bezpieczeństwa Polski z rozwojem nowoczesnych technologii na gruncie krajowym.

Traktujemy publikację Faÿçala Hafieda jako początek otwartej debaty. Potrzebujemy w Polsce zbudować ekosystem innowacji podwójnego zastosowania, który wspiera wzrost gospodarczy w czasie pokoju, a jednocześnie jest zdolny do szybkiego przestawienia się na potrzeby obronne w czasie wojny - mówi Izabela Albrycht, dyrektor Centrum Cyberbezpieczeństwa, kierująca FORT Kraków po stronie Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.