Atopowe zapalenie skóry u niemowlęcia. Co pomaga złagodzić swędzenie?

• Nawilżanie skóry i krótkie kąpiele w letniej wodzie zmniejszają suchość oraz dyskomfort
• Zapachy, wełna, przegrzanie i pot mogą nasilać swędzenie oraz zmiany skórne
• Leki przeciwzapalne stosowane miejscowo pomagają złagodzić czerwone, swędzące zmiany skórne
• Sączenie, żółte strupy, ból lub gorączka mogą wskazywać na zakażenie skóry

Jak wygląda AZS u niemowlęcia i dlaczego skóra swędzi?

Atopowe zapalenie skóry u niemowlęcia najczęściej objawia się suchą, szorstką i swędzącą skórą. Mogą pojawić się czerwone plamy, grudki, łuszczenie, przeczosy po drapaniu albo drobne pęknięcia. U niemowląt zmiany często widać na policzkach, skórze głowy, tułowiu oraz po zewnętrznej stronie rąk i nóg, ale ich rozmieszczenie może być inne.

W AZS bariera ochronna skóry działa słabiej, dlatego szybciej traci ona wodę i łatwiej reaguje na drażniące czynniki. Suchość zwiększa świąd, a drapanie uszkadza skórę, przez co swędzenie może jeszcze się nasilić. Nie każda sucha lub zaczerwieniona zmiana skórna oznacza AZS. Jeśli nowe zmiany utrzymują się, warto pokazać je pediatrze.

Co pomaga złagodzić swędzenie przy AZS u niemowlęcia?

Najważniejsze jest regularne natłuszczanie i nawilżanie całej skóry, także wtedy, gdy nie widać aktywnych zmian. Wybieraj emolient w kremie lub maści, bezzapachowy i bez barwników. Nakładaj go obficie po kąpieli, gdy skóra jest jeszcze lekko wilgotna. Stosuj go ponownie, gdy skóra znów staje się sucha.

Kąpiel może przynieść ulgę, jeśli trwa krótko, od 5 do 10 minut, i odbywa się w letniej wodzie. Nie trzeba myć całego ciała środkiem myjącym. Delikatnego, bezzapachowego preparatu używaj tylko tam, gdzie jest to potrzebne, na przykład w okolicy pieluszkowej, na dłoniach lub w fałdach skóry. Po kąpieli osusz dziecko przez delikatne przykładanie ręcznika, bez pocierania.

Na swędzące miejsce można na kilka minut przyłożyć chłodny, wilgotny okład, a po jego zdjęciu nałożyć emolient. Warto też ograniczać czynniki, które podrażniają skórę:

• miękkie, luźne ubranka z bawełny zamiast wełny i szorstkich tkanin
• pranie w bezzapachowym detergencie, bez dodatku płynu zmiękczającego
• unikanie przegrzania, potu i zbyt ciepłego okrywania dziecka
• krótkie, gładko opiłowane paznokcie, dzięki którym dziecko mniej uszkadza skórę podczas drapania

Zaostrzenie AZS nie zawsze ustąpi po samym emoliencie

Gdy skóra jest wyraźnie zaczerwieniona, mocno podrażniona, a dziecko intensywnie się drapie, sam emolient może nie wystarczyć. Pediatra lub dermatolog może zalecić lek przeciwzapalny do stosowania miejscowego, często preparat z kortykosteroidem dobranym do wieku dziecka, miejsca zmian i ich nasilenia. Taki lek stosuje się dokładnie według zaleceń, wyłącznie na miejsca objęte zmianami, a nie profilaktycznie na całą skórę.

Nie warto samodzielnie podawać niemowlęciu leków przeciwalergicznych tylko po to, by przespało noc. Nie usuwają przyczyny swędzenia związanego z AZS, a o ich ewentualnym zastosowaniu powinien zdecydować lekarz. Jeśli zaostrzenia są częste albo pielęgnacja i zalecone leczenie nie przynoszą poprawy, lekarz może zmienić leczenie lub zalecenia dotyczące pielęgnacji.

Mokre opatrunki lub wilgotne ubranko założone na emolient albo lek mogą czasem zmniejszać świąd i chronić skórę przed drapaniem. U niemowlęcia tę metodę można stosować dopiero po instruktażu od lekarza lub pielęgniarki, którzy znają zasady leczenia AZS. Zbyt długie lub nieprawidłowe stosowanie może podrażnić skórę albo wychłodzić dziecko.

AZS u niemowlęcia: kiedy szybko skontaktować się z lekarzem?

Szybko skontaktuj się z lekarzem, jeśli zmiany zaczynają sączyć, pojawiają się pęcherzyki z ropą, miodowożółte strupy, narastający ból, obrzęk lub wyraźne ocieplenie skóry. Konsultacji wymaga też nagłe rozszerzanie się wysypki, gorączka, pogorszenie ogólnego samopoczucia dziecka oraz brak poprawy mimo stosowania zaleconego leczenia. Uszkodzona przez AZS skóra łatwiej ulega zakażeniu.

Nie eliminuj na własną rękę produktów z diety niemowlęcia ani diety karmiącej piersią mamy tylko dlatego, że dziecko ma AZS. U części dzieci współistnieje alergia pokarmowa, ale sama wysypka nie potwierdza jej rozpoznania, a niepotrzebne ograniczenia mogą utrudnić prawidłowe żywienie. Jeśli po konkretnym pokarmie pojawiają się szybko pokrzywka, obrzęk, wymioty, świszczący oddech albo nagłe pogorszenie stanu dziecka, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.

Na co dzień warto trzymać się prostego planu: krótka kąpiel w letniej wodzie, emolient na całą skórę, ograniczanie czynników drażniących i leczenie zaostrzeń zgodnie z zaleceniem lekarza. Zapisuj, kiedy swędzenie jest najsilniejsze i co je poprzedza. Takie notatki pomagają rozpoznać czynniki nasilające objawy i ocenić, czy leczenie rzeczywiście działa.

Źródła:

• American Academy of Dermatology (How to treat eczema in babies)
• American Academy of Pediatrics, HealthyChildren.org (How to Treat & Control Eczema Rashes in Children)
• NHS (Atopic eczema)
• NICE (Atopic eczema in under 12s: diagnosis and management)
• AAAAI i ACAAI (Atopic dermatitis guidelines: 2023 Joint Task Force recommendations)