Anemia u dziecka. Jakie objawy powinny skłonić do wizyty u lekarza?

• Bladość, męczliwość i osłabienie to częste, ale nieswoiste objawy anemii u dziecka
• Duszność, omdlenie, ból w klatce piersiowej lub kołatanie serca wymagają pilnej oceny lekarskiej
• Niedobór żelaza jest częstą przyczyną, lecz anemia może wynikać też z krwawienia lub choroby
• Rozpoznanie stawia się na podstawie badania dziecka i badań krwi, a nie samych objawów

Niedokrwistość u dziecka: co oznacza anemia?

Anemia, czyli niedokrwistość, oznacza, że stężenie hemoglobiny we krwi jest zbyt niskie dla wieku dziecka. Hemoglobina to składnik krwinek czerwonych, który przenosi tlen do tkanek. To właśnie hemoglobina pomaga przenosić tlen do tkanek. Gdy jest jej za mało, dziecko może mieć mniej energii, szybciej się męczyć i gorzej znosić wysiłek.

Niedobór żelaza jest częstą przyczyną anemii w dzieciństwie, ale nie jedyną. Niedokrwistość może być związana także z okresem szybkiego wzrostu, obfitymi miesiączkami u nastolatki, utratą krwi, zaburzeniami wchłaniania w jelitach, przewlekłym stanem zapalnym lub chorobami krwi. Z tego powodu nie warto zakładać, że każdy przypadek bladości wynika wyłącznie z diety.

Objawy anemii u dziecka. Na co zwrócić uwagę?

Objawy anemii u dziecka nie zawsze pojawiają się nagle. Czasem są dyskretne i narastają przez tygodnie. Rodzic może zauważyć, że dziecko częściej chce odpoczywać, szybciej męczy się podczas spaceru, zabawy lub treningu, trudniej skupia się w szkole albo jest wyraźnie bardziej rozdrażnione.

Sygnały, które warto omówić z lekarzem, to:

• blada skóra, wargi, spojówki lub paznokcie
• szybkie męczenie się, osłabienie i większa potrzeba snu
• szybkie męczenie się i zadyszka podczas zwykłej aktywności, na przykład przy wejściu po schodach
• bóle i zawroty głowy, trudności z koncentracją
• drażliwość, apatia lub zauważalny spadek aktywności
• zajady w kącikach ust, łamliwe paznokcie albo chęć jedzenia lodu, ziemi czy papieru

Same objawy nie wystarczą do rozpoznania, ponieważ podobne dolegliwości mogą towarzyszyć infekcjom, niedoborowi snu, chorobom tarczycy i wielu innym problemom zdrowotnym. Warto jednak zwrócić uwagę na zmianę w codziennym funkcjonowaniu dziecka, a nie tylko na pojedynczy objaw.

Kiedy objawy anemii u dziecka wymagają szybkiej reakcji?

Jeśli bladość, osłabienie, szybkie męczenie się lub problemy z koncentracją utrzymują się przez kilka dni, wracają albo nasilają się, warto umówić dziecko na wizytę u pediatry lub lekarza rodzinnego. Warto skonsultować także niemowlę, które jest wyraźnie mniej aktywne niż zwykle, słabiej je lub ma trudność z karmieniem. Szybszej konsultacji wymaga również nastolatka z bardzo obfitymi lub przedłużającymi się miesiączkami.

Pilnej pomocy potrzebuje dziecko, które ma duszność w spoczynku, omdlewa, skarży się na ból w klatce piersiowej, czuje bardzo szybkie lub nierówne bicie serca, jest bardzo senne albo trudno nawiązać z nim kontakt. Takie objawy nie muszą oznaczać anemii, ale mogą świadczyć o stanie, który powinien być oceniony od razu. Jeśli wystąpiły nagle lub są nasilone, nie należy czekać na planową wizytę.

Badania i leczenie anemii u dziecka zależą od jej przyczyny

Lekarz zapyta o sposób żywienia, tempo wzrastania, przebyte choroby, przyjmowane leki, krwawienia oraz występowanie chorób krwi w rodzinie. Podstawą rozpoznania są badania krwi, przede wszystkim morfologia. W zależności od sytuacji lekarz może zlecić także badanie stężenia ferrytyny, czyli białka pokazującego zapasy żelaza w organizmie, oraz inne badania potrzebne do ustalenia przyczyny niedokrwistości.

Nie należy podawać dziecku preparatów z żelazem bez potwierdzenia niedoboru w badaniach. Żelazo pomaga wtedy, gdy potwierdzono jego niedobór, natomiast anemia może mieć inną przyczynę i wymagać innego postępowania. Nadmiar żelaza może szkodzić, dlatego preparaty z żelazem trzeba przechowywać poza zasięgiem dzieci.

Po postawieniu rozpoznania lekarz ustala leczenie i termin kontroli wyników. W domu warto podawać dziecku różnorodne produkty będące źródłem żelaza, między innymi mięso, ryby, jaja, rośliny strączkowe, pełnoziarniste produkty zbożowe, pestki i zielone warzywa. Sama dieta nie zastępuje jednak badań potrzebnych do ustalenia przyczyny anemii. Jeśli dziecko jest blade i wyraźnie słabsze niż zwykle, najrozsądniejszym krokiem jest konsultacja oraz badania zalecone przez lekarza.

Źródła:

• HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics (Iron Deficiency and Anemia in Babies, Children & Teens)
• National Heart, Lung, and Blood Institute, NIH (Iron-Deficiency Anemia)
• Pacjent.gov.pl (Normy zapotrzebowania na żelazo)
• National Heart, Lung, and Blood Institute, NIH (Anemia Treatment and Management)