Bielactwo u dziecka: przyczyny, przebieg i ochrona skóry. Co robić?

• W bielactwie dochodzi do utraty melanocytów, czyli komórek wytwarzających barwnik skóry
• Plamy mogą pozostawać stabilne latami albo powiększać się i pojawiać w nowych miejscach
• U części dzieci lekarz zleca badania w kierunku chorób autoimmunologicznych, szczególnie chorób tarczycy
• Skóra pozbawiona barwnika łatwo ulega oparzeniom słonecznym i wymaga codziennej ochrony przeciwsłonecznej

Bielactwo u dziecka: jak wygląda i czym różni się od innych białych plam?

Bielactwo u dziecka objawia się zwykle wyraźnie odgraniczonymi, mlecznobiałymi plamami. Mogą wystąpić na twarzy, dłoniach, palcach, stopach, wokół ust i oczu, w pachach, pachwinach albo w miejscach częstego tarcia skóry. Czasem odbarwieniu ulegają też włosy rosnące w obrębie plamy, na przykład fragment brwi, rzęs lub włosów na głowie.

Zmiany zwykle nie bolą ani nie są suche, choć plamy, które się powiększają, mogą sporadycznie swędzieć. Bielactwo nie przenosi się na inne osoby przez dotyk, wspólny ręcznik, basen ani zabawę. Nie jest też skutkiem niewłaściwej diety czy zaniedbania higieny.

Nie każda jasna plama jest bielactwem. Podobnie mogą wyglądać między innymi zmiany po stanie zapalnym skóry, niektóre zakażenia grzybicze, znamiona odbarwieniowe czy rzadziej inne choroby skóry. Dlatego nową lub powiększającą się zmianę warto pokazać pediatrze albo dermatologowi, zamiast samodzielnie stosować leki przeciwgrzybicze lub steroidowe.

Skąd bierze się bielactwo i jak może przebiegać?

Bielactwo jest chorobą autoimmunologiczną. Układ odpornościowy uszkadza melanocyty, czyli komórki wytwarzające melaninę, naturalny barwnik skóry i włosów. Nie zawsze można wskazać jedną przyczynę bielactwa u konkretnego dziecka, ponieważ znaczenie mogą mieć zarówno predyspozycje genetyczne, jak i czynniki środowiskowe.

U części dzieci plamy występują po obu stronach ciała, na przykład na obu dłoniach lub kolanach. To częstsza postać niesegmentowa, która może stopniowo dawać nowe zmiany. Rzadziej odbarwienia obejmują jedną stronę ciała lub jeden obszar, a po okresie szybkiego powiększania się zmian często przestają się rozszerzać.

Przebieg bielactwa jest nieprzewidywalny. Plamy mogą powiększać się przez kilka miesięcy, potem przez długi czas nie zmieniać się, a czasem częściowo odzyskiwać pigment. U niektórych osób nowe zmiany pojawiają się w miejscach skaleczeń, otarć, przewlekłego drapania lub oparzeń słonecznych. Dlatego warto chronić skórę przed urazami i unikać oparzeń słonecznych.

Jak rozpoznaje się bielactwo i kiedy rozważa się leczenie?

Dermatolog najczęściej rozpoznaje bielactwo po obejrzeniu skóry, a czasem także przy użyciu lampy Wooda, która emituje światło pomagające ocenić odbarwienia. Lekarz zapyta o czas pojawienia się plam, tempo zmian, choroby w rodzinie i objawy mogące wskazywać na inne schorzenie. U osób z bielactwem niektóre choroby autoimmunologiczne, szczególnie choroby tarczycy, występują częściej niż w całej populacji. Dlatego w wybranych sytuacjach lekarz może zlecić badania krwi.

Leczenie nie jest obowiązkowe, jeśli zmiany są niewielkie i dziecko dobrze się z nimi czuje. Gdy plam szybko przybywa, są rozległe, dotyczą twarzy lub sprawiają, że dziecko odczuwa wstyd, smutek albo stres, dermatolog może zaproponować leczenie miejscowe lub fototerapię, czyli leczenie światłem prowadzone pod kontrolą lekarza. Efekty leczenia pojawiają się powoli, a odzyskany barwnik nie zawsze utrzymuje się na stałe.

Nie należy kupować lamp do domowego naświetlania ani testować preparatów obiecujących szybkie przywrócenie koloru skóry. Nie ma suplementów, diety ani domowych metod, które miałyby potwierdzoną skuteczność w zapobieganiu rozwojowi bielactwa. Plan leczenia powinien uwzględniać wiek dziecka, miejsce zmian, to, czy plamy się powiększają, oraz ryzyko działań niepożądanych.

Ochrona skóry dziecka z bielactwem przed słońcem

Skóra w miejscach pozbawionych barwnika ma słabszą naturalną ochronę przed promieniowaniem UV i łatwo ulega oparzeniom słonecznym. Oparzenie jest bolesne, a dodatkowo może sprzyjać powstawaniu nowych plam w miejscu uszkodzenia. Ochrona przeciwsłoneczna jest potrzebna także wtedy, gdy dziecko nie korzysta z leczenia dermatologicznego.

Przed wyjściem na zewnątrz warto nakładać na odsłoniętą skórę dziecka krem z szeroką ochroną UVA i UVB, najlepiej SPF 50. Preparat trzeba ponawiać zgodnie z zaleceniem producenta, zwłaszcza po kąpieli, spoceniu się i wytarciu ręcznikiem. Latem warto wybierać lekką odzież zakrywającą ramiona, nakrycie głowy i okulary z filtrem UV oraz przebywać w cieniu w godzinach największego nasłonecznienia.

Warto spokojnie porozmawiać z dzieckiem o tym, że bielactwo nie jest niczyją winą. Poza koniecznością ochrony skóry przed słońcem nie powinno ograniczać codziennej aktywności. Jeśli spotyka się z komentarzami rówieśników, można wspólnie przygotować krótką odpowiedź, na przykład że to zmiana koloru skóry, która nie jest zaraźliwa. Warto regularnie obserwować plamy i chronić skórę przed słońcem. Z dermatologiem warto skontaktować się wtedy, gdy zmiany wyraźnie się powiększają albo dziecko zaczyna unikać sytuacji, w których plamy są widoczne, i źle się z nimi czuje.

Źródła:

• American Academy of Dermatology (Vitiligo: Diagnosis and treatment)
• American Academy of Dermatology (Vitiligo: How to make it less visible and prevent spreading)
• NHS (Vitiligo)
• NHS (Vitiligo - Treatment)
• PubMed, JAMA Dermatology (Expert Recommendations on Use of Topical Therapeutics for Vitiligo in Pediatric, Adolescent, and Young Adult Patients)
• DermNet (Vitiligo: Causes, Types, and Treatment)