Dwujęzyczne dziecko wybiera jeden język. Jak zadbać o ten rzadziej używany?

• To, którym językiem dziecko posługuje się częściej, może zmieniać się po rozpoczęciu przedszkola lub szkoły i pod wpływem kontaktów z rówieśnikami
• Odpowiedź w dominującym języku nie musi oznaczać braku rozumienia drugiego języka
• Rzadziej używany język rozwija się dzięki rozmowom, bliskim relacjom i sytuacjom, w których dziecko może się nim posługiwać
• Mieszanie języków w jednej wypowiedzi jest częste i samo w sobie nie wymaga korygowania

Dlaczego dwujęzyczne dziecko częściej wybiera jeden język?

Dwujęzyczne dziecko zwykle nie używa obu języków w taki sam sposób i z taką samą swobodą. Może po polsku opowiadać o przedszkolu, a w drugim języku najlepiej rozmawiać z babcią, bawić się lub rozumieć domowe polecenia. Język częściej słyszany poza domem szybko staje się dla dziecka wygodniejszy w rozmowach z rówieśnikami i nauczycielami.

Gdy dziecko odpowiada w jednym języku, choć rodzic mówi do niego w drugim, nie musi to oznaczać, że nie chce używać rzadziej słyszanego języka. Często wybiera słowa, które przychodzą mu szybciej, albo język kojarzony z konkretnym miejscem. Przewaga jednego języka może też zmieniać się z wiekiem, po przeprowadzce, zmianie szkoły czy częstszych kontaktach z rodziną.

Nie ma potrzeby oczekiwać identycznego zasobu słów w obu językach. Dziecko może znać nazwy zwierząt, gier lub szkolnych przedmiotów tylko w jednym z nich, ponieważ właśnie w tym języku zetknęło się z danym tematem. Warto przede wszystkim sprawdzić, czy dziecko regularnie słyszy oba języki i ma okazję używać ich w rozmowie, zamiast porównywać słowo po słowie jego słownictwo w każdym z nich.

Jak wspierać rzadziej używany język w codziennych sytuacjach?

Najlepiej wspierają język zwykłe, swobodne rozmowy prowadzone na co dzień. Rodzic nie musi mówić sztucznie ani udawać nauczyciela. Jeśli w tym języku najłatwiej ci żartować, opowiadać o swoim dniu, pocieszać dziecko i rozmawiać o ważnych sprawach, właśnie takiej komunikacji warto się trzymać.

Dziecko potrzebuje też okazji, by samo mówić w tym języku. Same bajki lub pojedyncze słówka nie zastąpią rozmowy, w której można coś wyjaśnić, poprosić, zaplanować i opowiedzieć po swojemu. Pomagają szczególnie sytuacje, w których drugi język łączy się z konkretną osobą, zajęciem albo wspólnym zwyczajem:

• codzienne rozmowy przy posiłku, w drodze i podczas usypiania
• wspólne czytanie książek oraz opowiadanie własnymi słowami, co wydarzyło się w historii
• regularne rozmowy telefoniczne lub wideo z bliskimi, którzy na co dzień mówią w tym języku
• zabawa z dziećmi, zajęcia lub spotkania, na których ten język jest naturalnie używany
• proste domowe zadania, na przykład wspólne gotowanie, planowanie wycieczki lub gra planszowa

Jeśli dziecko odpowie w języku dominującym, można spokojnie kontynuować rozmowę w rzadziej używanym języku. Nie trzeba żądać powtórzenia odpowiedzi ani poprawiać każdego zdania. Gdy dziecko czuje presję, rozmowa może zacząć przypominać sprawdzian. Warto, by nadal kojarzyło ten język z bliskością i swobodnym porozumiewaniem się.

Książki i kontakt z innymi pomagają rozwijać rzadziej używany język

Wraz z wiekiem same rozmowy domowe mogą nie wystarczać, zwłaszcza gdy dziecko uczy się czytać i pisać wyłącznie w języku szkoły. Warto wprowadzać książki, komiksy, audiobooki, piosenki i materiały dopasowane do zainteresowań dziecka. Dla starszego dziecka ważniejsze od ćwiczeń w kartach pracy może być znalezienie w tym języku ulubionej serii książek, gry, interesującego tematu albo twórcy, do których będzie chciało wracać.

Dobrze także powiedzieć wychowawcy lub nauczycielowi, że dziecko używa w domu drugiego języka. Nie chodzi o oczekiwanie specjalnego traktowania, ale o pełniejszy obraz jego umiejętności. Dobra znajomość języka używanego w domu nie utrudnia nauki języka szkolnego. Kontakt z oboma językami może też poszerzać słownictwo i wspierać naukę czytania.

Mieszanie języków w jednym zdaniu również nie jest dowodem, że dziecko się gubi. Dwujęzyczne dzieci często wybierają słowo, które szybciej przychodzi im do głowy albo którego używają w danej sytuacji częściej. Można podać naturalny odpowiednik w drugim języku, lecz nie ma potrzeby zawstydzać dziecka ani wprowadzać zakazu mieszania języków.

Trudności widoczne w obu językach wymagają uważniejszej obserwacji

Jeśli trudności są widoczne w obu językach, warto skonsultować się z logopedą, który zna specyfikę rozwoju dzieci wielojęzycznych. Niepokojące może być na przykład wyraźne ograniczenie rozumienia prostych komunikatów, duża trudność w budowaniu wypowiedzi, brak postępów albo problemy, przez które dziecko nie potrafi porozumieć się z bliskimi. To, że dziecko chętniej mówi w jednym języku, samo w sobie nie świadczy o zaburzeniu.

Podczas konsultacji warto uwzględnić oba języki, wiek dziecka, to, od kiedy i jak często ma z nimi kontakt, oraz sytuację rodzinną. Test przeprowadzony tylko w języku dominującym może nie pokazać rzeczywistych możliwości dziecka. Na co dzień warto nadal spokojnie rozmawiać z dzieckiem w rzadziej używanym języku i regularnie tworzyć okazje, by mogło się nim posługiwać.

Źródła:

• American Speech-Language-Hearing Association (Learning More Than One Language)
• HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics (Young Children Learning Multiple Languages: Parent FAQs)
• PubMed (Early experience is not enough: Evidence from differences between heritage and host language trajectories)
• PubMed (The relation between parental language mixing and children's vocabulary outcomes: An evidence synthesis)
• American Speech-Language-Hearing Association (Spoken Language Disorders)