Pierwszy świadomy uśmiech dziecka. Kiedy niemowlę zaczyna się uśmiechać?

• Pierwsze przypadkowe uśmiechy mogą pojawiać się już w pierwszych tygodniach życia
• Uśmiech społeczny pojawia się najczęściej między 6. a 8. tygodniem życia, zwykle do końca 2. miesiąca
• Reakcja na twarz i głos opiekuna pomaga odróżnić uśmiech społeczny od odruchowego
• U wcześniaka rozwój ocenia się według wieku korygowanego, a nie wieku metrykalnego

Kiedy niemowlę zaczyna się uśmiechać świadomie?

Za pierwszy świadomy uśmiech zwykle uznaje się uśmiech społeczny, czyli taki, który pojawia się w odpowiedzi na kontakt z drugą osobą. Niemowlę może wtedy spojrzeć na twarz rodzica, usłyszeć znajomy głos i odwzajemnić uśmiech. Najczęściej dzieje się to między 6. a 8. tygodniem życia. Pod koniec 2. miesiąca lekarz podczas bilansu rozwoju zwraca uwagę na to, czy dziecko uśmiecha się podczas rozmowy lub odpowiada uśmiechem na uśmiech opiekuna.

Tempo rozwoju nie jest identyczne u wszystkich dzieci. Jedno niemowlę częściej uśmiecha się rano po karmieniu, inne wyraźniej reaguje po odpoczynku albo podczas przewijania. Liczy się nie pojedynczy dzień, lecz stopniowe pojawianie się reakcji na ludzi i coraz częstsze chwile kontaktu.

Uśmiech odruchowy a uśmiech społeczny niemowlęcia

Uśmiech odruchowy można zauważyć już w pierwszych dniach i tygodniach życia. Pojawia się często podczas snu, zasypiania, po jedzeniu albo bez widocznego związku z tym, co dzieje się wokół. Taki krótki grymas jest normalny, ale nie oznacza jeszcze, że dziecko świadomie reaguje na kontakt z opiekunem.

Uśmiech społeczny łatwiej rozpoznać po sytuacji. Dziecko jest wtedy spokojne i rozbudzone. Patrzy na twarz opiekuna, a uśmiecha się po usłyszeniu jego głosu, zobaczeniu uśmiechu lub podczas krótkiej wymiany spojrzeń. Z czasem mogą dołączyć ciche dźwięki, poruszanie rączkami i dłuższe utrzymywanie kontaktu wzrokowego.

Jak reagować na pierwszy uśmiech dziecka?

Na uśmiech dziecka najlepiej odpowiadać zwyczajnie: spojrzeniem, własnym uśmiechem i spokojnym głosem. Niemowlę nie potrzebuje specjalnych ćwiczeń ani intensywnego zabawiania. Najwięcej okazji do takich krótkich kontaktów pojawia się naturalnie podczas karmienia, przewijania, noszenia i chwil czuwania.

Warto wybierać moment, gdy dziecko jest najedzone, wypoczęte i nie płacze. Można mówić do niego prostymi zdaniami, cicho śpiewać albo na chwilę zamilknąć, żeby dać mu czas na reakcję. Jeśli niemowlę odwraca głowę, zamyka oczy albo staje się marudne, zwykle potrzebuje odpoczynku, a nie dalszej zabawy.

Brak uśmiechu u dwumiesięcznego dziecka. Co warto obserwować?

Sam brak uśmiechu nie wystarcza, by ocenić rozwój dziecka ani stwierdzić, że dzieje się coś niepokojącego. Warto jednak omówić to z pediatrą lub lekarzem POZ, jeśli pod koniec 2. miesiąca niemowlę nie uśmiecha się w odpowiedzi na głos albo uśmiech opiekuna, a rodzic zauważa też inne niepokojące sygnały, na przykład bardzo małe zainteresowanie twarzami, brak reakcji na dźwięki czy utratę wcześniej widocznych umiejętności.

Dziecko urodzone przedwcześnie należy oceniać według wieku korygowanego, zwłaszcza w pierwszych dwóch latach życia. Wiek korygowany uwzględnia liczbę tygodni, o które poród nastąpił przed terminem. Warto zapisywać swoje obserwacje i omówić je podczas najbliższej wizyty. Lepiej nie porównywać dziecka z niemowlętami pokazywanymi w internecie ani z dziećmi znajomych.

Źródła:

• HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics (When do babies first smile?)
• CDC (Milestones In Action: By 2 Months)
• HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics (Developmental Milestones: 1-4 Months Old)
• CDC (2 Month Online Milestone Checklist)
• HealthyChildren.org, American Academy of Pediatrics (Corrected Age For Preemies)