Nadmierne przepraszanie nie bierze się znikąd. Wyjaśniamy podłoże tego nawyku

• Odruchowe przepraszanie w sytuacjach, w których nie zawiniliśmy, często wiąże się z chęcią unikania sporów oraz lękiem przed negatywnym odbiorem ze strony innych.
• Źródłem takiego zachowania bywają dawne przeżycia, w tym dorastanie w otoczeniu krytykującym własne zdanie, sprzeciw czy próby stawiania granic.
• Zbyt częste wypowiadanie słowa „przepraszam” może wynikać z silnej potrzeby akceptacji, obawy przed oceną oraz poczucia odpowiedzialności za emocje rozmówców.
• Walkę z tym nawykiem ułatwia zastępowanie zbędnych przeprosin neutralnymi komunikatami, takimi jak „Mam pytanie” zamiast „Przepraszam, że pytam”, a także nauka mówienia o swoich potrzebach bez poczucia winy.

Skąd bierze się ciągłe przepraszanie i unikanie konfliktów?

Odruch ciągłego kajania się nierzadko wynika z dążenia do unikania jakichkolwiek starć. Ludzie, którzy panicznie boją się kogoś zawieść lub wywołać napiętą atmosferę, traktują słowo „przepraszam” jako narzędzie do łagodzenia rozmowy. W efekcie nawet zwykła prośba o pomoc, zadanie pytania czy wskazanie problemu urastają do rangi spraw wymagających usprawiedliwienia.

Ogromną rolę odgrywają tu również doświadczenia z przeszłości. Dorastanie w środowisku, gdzie za sprzeciw karano złością, a potrzeby i zachowania były stale krytykowane lub ignorowane, uczy profilaktycznego łagodzenia nastrojów. Z biegiem lat taki styl komunikacji wchodzi w krew i uruchamia się automatycznie nawet w bezpiecznych relacjach, w których żaden konflikt nam nie grozi.

Nadmierne przepraszanie a lęk przed odrzuceniem i oceną

Fundamentem tego przyzwyczajenia bywa również strach przed odrzuceniem oraz surową oceną otoczenia. Niektórzy ludzie nieustannie rozkładają na czynniki pierwsze reakcje rozmówców, zamartwiają się swoimi słowami i za wszelką cenę próbują utrzymać przyjazny klimat. W takich momentach wypowiadane przeprosiny stają się dla nich metodą na odzyskanie poczucia bezpieczeństwa.

Warto jednak pamiętać, że częste używanie słowa „przepraszam” nie zawsze świadczy o niskiej samoocenie czy problemach natury psychicznej. Niekiedy to po prostu głęboko zakorzeniona formułka grzecznościowa. Dobrze jest jednak przeanalizować momenty, w których stosujemy ją najchętniej. Kiedy przepraszasz za odpoczynek, odmowę, własne zdanie czy zwykłą prośbę, prawdopodobnie bierzesz na swoje barki zbyt dużą odpowiedzialność za nastrój innych ludzi.

Jak przestać przepraszać za wszystko? Sposoby na zmianę nawyku

Pracę nad sobą należy zacząć od wyłapywania chwil, w których kajamy się bez żadnej wyraźnej przyczyny. Nie chodzi oczywiście o to, by całkowicie wykreślić przeprosiny ze swojego słownika. Kluczowe jest oddzielenie sytuacji, w których rzeczywiście zawiniliśmy lub sprawiliśmy komuś przykrość, od najzwyklejszych codziennych rozmów.

Nawykowe „Przepraszam, że pytam” warto zastąpić prostym „Mam pytanie”. Z kolei zamiast mówić „Przepraszam, że zawracam głowę”, lepiej zapytać „Czy masz chwilę?”. Również w sytuacjach, gdy komuś odmawiamy, nie musimy za każdym razem szczegółowo się tłumaczyć. Zwykłe komunikaty w stylu „Nie dam rady” w zupełności wystarczą i nie wymagają dokładania długich wyjaśnień.

Pozbycie się tego odruchu to proces wymagający cierpliwości, zwłaszcza gdy towarzyszył nam on przez długie lata. Jeżeli jednak zauważymy, że nadmierne przepraszanie łączy się z paraliżującym lękiem przed oceną, ciągłym napięciem w relacjach czy blokadą w komunikowaniu własnych potrzeb, dobrym rozwiązaniem będzie konsultacja z psychologiem bądź psychoterapeutą.