Nastolatek godzinami gra online ze znajomymi? To nie musi oznaczać uzależenienia

• Gra online ze znajomymi może być formą kontaktu, współpracy i wspólnego spędzania czasu
• O problemie nie świadczy sama liczba godzin, lecz utrata kontroli i szkody w codzienności
• Niepokojące są powtarzające się zaniedbania snu, szkoły, relacji, zdrowia lub domowych obowiązków
• Jasne zasady warto ustalać wspólnie, uwzględniając naukę, sen, bezpieczeństwo i odpoczynek

Nastolatek gra online ze znajomymi. Dlaczego nie musi to oznaczać uzależnienia?

Nastolatek grający online ze znajomymi często nie siedzi w całkowitej izolacji. W wielu grach trzeba rozmawiać, planować wspólne działania, reagować na innych i dotrzymywać umówionej pory spotkania. Dla młodych ludzi może to być jedna z form utrzymywania kontaktu z klasą lub paczką, zwłaszcza gdy mieszkają daleko od siebie albo mają mało czasu po lekcjach.

Długa rozgrywka w weekend, emocje po ważnym meczu czy większe zainteresowanie nową grą same w sobie nie świadczą o zaburzeniu. Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że zaburzenie grania dotyczy tylko niewielkiej części osób grających. Warto więc nie oceniać sytuacji wyłącznie po liczbie godzin, lecz przyjrzeć się temu, czy gra wypiera sen, szkołę, ruch, relacje i inne ważne sprawy.

Uzależnienie od gier nie zaczyna się od jednej długiej sesji

Według klasyfikacji ICD-11 o zaburzeniu grania można mówić wtedy, gdy nastolatek traci kontrolę nad czasem spędzanym przy grze, przedkłada granie nad inne zajęcia i gra mimo wyraźnych negatywnych skutków. Taka sytuacja musi wyraźnie utrudniać mu życie rodzinne, relacje z innymi, naukę albo dbanie o zdrowie. Rozpoznania nie stawia się na podstawie jednej kłótni o wyłączenie komputera ani po intensywnym tygodniu grania.

Znaczenie ma też czas trwania problemu. Według WHO taki problem zwykle trwa co najmniej 12 miesięcy, choć w poważnych sytuacjach specjalista może ocenić go wcześniej. Rodzic nie musi sam rozstrzygać, czy chodzi o uzależnienie. Jego zadaniem jest zauważyć zmianę w funkcjonowaniu dziecka i sprawdzić, czy granie nie stało się jedynym sposobem na radzenie sobie z napięciem, samotnością albo trudnościami w szkole.

Problemowe granie u nastolatka: sygnały, których nie warto ignorować

Niepokojące nie jest samo to, że nastolatek lubi gry, lecz to, że przez granie regularnie zaniedbuje ważne sprawy. Jednorazowe zaniedbanie zadania domowego lub późne pójście spać może zdarzyć się każdemu. Powodem do spokojnej, konkretnej rozmowy jest sytuacja, gdy podobne problemy wracają przez kolejne tygodnie i nasilają się.

Warto zwrócić uwagę zwłaszcza na takie sygnały:

• nastolatek mimo wcześniejszych ustaleń i kolejnych prób nie kończy gry o ustalonej porze
• regularnie zaniedbuje sen, posiłki, higienę, naukę, obowiązki domowe albo aktywność fizyczną
• rezygnuje z dotychczasowych zainteresowań oraz spotkań i rozmów z bliskimi znajomymi poza grą
• ukrywa czas grania, kłamie na temat zakupów w grze lub korzysta z cudzych pieniędzy
• gra dalej mimo pogarszających się ocen, konfliktów w domu, problemów ze snem albo złego samopoczucia
• poza grą ma wyraźnie obniżony nastrój, odczuwa coraz większy lęk, jest rozdrażniony lub bezradny

Warto pamiętać, że gra może być skutkiem trudności, a nie ich jedyną przyczyną. Jeśli nastolatek wycofuje się również w codziennym życiu, ma problemy z nastrojem, snem lub relacjami, potrzebuje spokojnej rozmowy o tym, co przeżywa. Gdy objawy utrzymują się, przeszkadzają w codziennym życiu lub pojawiają się samouszkodzenia albo myśli o zrobieniu sobie krzywdy, trzeba pilnie skontaktować się ze specjalistą zdrowia psychicznego lub szukać pomocy doraźnej.

Jak rozmawiać o graniu bez ciągłych sporów o komputer?

Rozmowę najlepiej zacząć w spokojnym momencie, a nie pięć minut przed końcem meczu. Zamiast pytać wyłącznie o liczbę godzin spędzonych przy grze, warto dowiedzieć się, z kim nastolatek gra, co najbardziej lubi w tej rozrywce i czy przez granie odkłada ważne sprawy. Taki początek nie oznacza zgody na wszystko, ale ułatwia poznanie sytuacji, zanim rodzic wprowadzi zakazy.

Zasady powinny być krótkie, konkretne i zrozumiałe dla obu stron. Dobrze ustalić, kiedy nastolatek odrabia lekcje, o której kończy granie w dni szkolne, czy podczas posiłków odkłada telefon lub komputer oraz kto i na jakich zasadach może robić zakupy w grze. Warto też sprawdzić ustawienia prywatności, listę kontaktów, możliwość blokowania nieznajomych i limity płatności, bo gra online to również rozmowy z innymi użytkownikami i ryzyko nieplanowanych wydatków.

Po kilku tygodniach warto wrócić do ustaleń i sprawdzić, czy działają. Jeśli nastolatek wysypia się, wywiązuje się z obowiązków, spotyka się z innymi także poza ekranem i potrafi przerwać grę o umówionej porze, zwykle nie ma powodu, by każdą dłuższą rozgrywkę uznawać za objaw uzależnienia. Jeśli natomiast granie wyraźnie utrudnia codzienne funkcjonowanie, warto skorzystać z pomocy psychologa dziecięcego i młodzieżowego lub psychiatry, aby lepiej zrozumieć problem i ustalić dalsze kroki.

Źródła:

• World Health Organization (Gaming disorder)
• NASK (Nastolatki i gry cyfrowe. Poradnik dla rodziców)
• American Academy of Child and Adolescent Psychiatry (Video Games and Youth)
• HealthyChildren.org (Multiplayer Games Online: How to Help Keep Kids Safe)
• NASK (Rodzice mówią, że zasady są. Nastolatki widzą to inaczej)