Władza zwlekała 26 lat. Polacy sami odbudowali Zamek Królewski. Niezwykła historia.

2026-02-23 16:14

Czy można siłą woli i determinacji wskrzesić symbol narodowy, na którego odbudowę władza nie chciała się zgodzić przez ćwierć wieku? Historia Zamku Królewskiego w Warszawie udowadnia, że tak. To opowieść nie tyle o cegłach i zaprawie, ile o niezwykłym zrywie społecznym, który stał się pomnikiem narodowej dumy, ufundowanym wbrew politycznym oporom.

Zamek Królewski 1973 r.  i 2023 r.

i

Autor: NAC, Piotr Grzybowski/Super Express/ Narodowe Archiwum Cyfrowe
Super Express Google News
  • Po II wojnie światowej Zamek Królewski był ruiną, a jego odbudowa czekała na zielone światło władz komunistycznych.
  •  Przełom nastąpił w 1971 roku, gdy Edward Gierek podjął decyzję o rekonstrukcji, a Polacy zebrali miliard złotych na ten cel.
  • Odbudowa pokazała siłę wspólnoty, czego dowodem było uruchomienie zegara w 1974 roku, symbolicznie przywracając życie Zamkowi.
  • Zamek Królewski jest dziś świadectwem determinacji narodu, wpisanym na listę UNESCO.
Po II wojnie światowej Zamek Królewski był ruiną. Z majestatycznej budowli ocalały jedynie piwnice, fragmenty Wieży Grodzkiej i Biblioteki Królewskiej. Warszawscy muzealnicy z narażeniem życia ratowali resztki wyposażenia, wierząc, że symbol stolicy kiedyś powróci. Jednak droga do odbudowy była usłana cierniami. Władze komunistyczne przez lata nie dawały zielonego światła.

Zamek Królewski w Warszawie. 26 lat czekania na zgodę

Przez ponad ćwierć wieku losy Zamku pozostawały niepewne. Dopiero determinacja historyków sztuki i konserwatorów, takich jak prof. Jan Zachwatowicz, zaczęła kruszyć polityczny beton. Argumentował on, że odbudowa to nie fanaberia, lecz „poczucie odpowiedzialności wobec przyszłych pokoleń”. Przełom nastąpił 20 stycznia 1971 roku. Biuro Polityczne KC PZPR reprezentowane przez Edwarda Gierka, chcąc zyskać społeczne poparcie, wreszcie podjęło decyzję o rekonstrukcji Zamku jako Pomnika Historii i Kultury Narodowej. To otworzyło drzwi do bezprecedensowego działania.
Portal Obronny - Pojedynek Zamek Królewski

Miliard złotych od Polaków. Zbiórka przeszła do historii

Odbudowa nie była finansowana z centralnego budżetu. Ogłoszono społeczną zbiórkę, która przerodziła się w ogólnonarodowy ruch. Polacy w kraju i za granicą otworzyli serca i portfele, tworząc finansową tarczę dla tego projektu.

Efekt przeszedł najśmielsze oczekiwania. Była to największa zbiórka publiczna w historii Polski, która pokazała siłę wspólnoty w czasach PRL-u.

Symboliczny zegar znów zaczął bić

Prace ruszyły z ogromnym impetem. Już w 1974 roku, w obecności tysięcy Warszawiaków, Zamek w stanie surowym został oddany do użytku. Na wieży zawisł zegar, którego wskazówki symbolicznie uruchomiono, te same, które zatrzymały się 17 września 1939 roku podczas niemieckiego bombardowania.

To był moment niezwykle wzruszający, dowód na to, że historia zatoczyła koło, a zniszczone serce stolicy znów zaczęło bić. Propaganda sukcesu w „Trybunie Ludu” mogła wreszcie ogłosić „znów jest Zamek w Warszawie”.

Światowe dziedzictwo i symbol na wieki

W 1980 roku Stare Miasto wraz z Zamkiem Królewskim zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako przykład niezwykle wiernej i udanej rekonstrukcji. Oficjalne otwarcie w 1984 roku i późniejsze odtworzenie Arkad Kubickiego w 2009 roku dopełniły dzieła.

Dziś Zamek Królewski to nie tylko muzeum. To miejsce, gdzie przemawiają światowi przywódcy, jak prezydent USA Joe Biden, i dowód na to, że determinacja narodu potrafi przezwyciężyć największe zniszczenia i polityczne przeszkody.

Zamek Królewski 1973 r. i 2023 r.

i

Autor: NAC, Piotr Grzybowski/Super Express/ Narodowe Archiwum Cyfrowe
Sonda
Interesuje Cię historia PRL stanu wojennego?

Player otwiera się w nowej karcie przeglądarki