Pompa ciepła tańsza od innych technologii

- Stosunek ceny prądu do ceny gazu ziemnego, czyli to, ile razy kilowatogodzina prądu jest droższa od kilowatogodziny gazu, wynosi obecnie (październik 2026 r.) w Polsce około 2,9. Komisja Europejska uznaje za strukturalną barierę elektryfikacji to, że prąd jest znacznie droższy od paliw kopalnych i zachęca państwa członkowskie, aby to zmieniły − obniżając stosunek ceny gazu ziemnego do ceny prądu dla gospodarstw domowych do poziomu nie wyższego niż 2,5 do 2030 roku. Im wyższy stosunek cen, tym mniejsze oszczędności z pompy ciepła – mówi dr Marek Miara z Heat Pumps Watch.

Czynniki wpływające na koszty eksploatacji

• Charakterystyka budynku

Powierzchnia ogrzewana decyduje o całkowitym zapotrzebowaniu na ciepło. Lokalizacja, ze swoim klimatem, określa liczbę tak zwanych dni grzewczych, a tym samym długość i intensywność sezonu grzewczego. Te parametry są stałe i zmieniają się co najwyżej w długim okresie.

• Standard energetyczny budynku

Dzięki termomodernizacji przegród zewnętrznych można na niego wpływać. Ocieplenie ścian zewnętrznych, dachu i stropu nad piwnicą oraz wymiana okien zmniejszają zapotrzebowanie na ciepło. Możliwa redukcja zależy od stanu wyjściowego.

- Sprawność systemu grzewczego pokazuje zasadniczą różnicę między systemami opartymi na paliwach kopalnych i na energii elektrycznej. Sprawność nowoczesnych gazowych kotłów kondensacyjnych wynosi około 90 proc. i technicznie trudno ją dalej zwiększyć. W przypadku pomp ciepła możliwości optymalizacji jest znacznie więcej. Należą do nich obniżenie temperatury zasilania, dostosowanie krzywej grzewczej, regulacja hydrauliczna instalacji oraz przejście na niskotemperaturowe systemy przekazywania ciepła. Badania terenowe niemieckiego instytutu Fraunhofer ISE pokazują, że dzięki takim działaniom roczny współczynnik efektywności (SPF) pomp ciepła powietrze-woda można zwiększyć ze średnio 3,0 do 3,5 lub więcej, czyli nawet o 17 proc. – wyjaśnia dr Marek Miara z Heat Pumps Watch.

Ważnym parametrem dla kosztów eksploatacyjnych są zachowania użytkowników budynku. Na przykład wybór temperatury w pomieszczeniach, nawyki wietrzenia i sposób korzystania z regulacji ogrzewania wpływają znacząco na zapotrzebowanie na energię grzewczą. Obniżenie temperatury w pomieszczeniach o 1 st. C zmniejsza zapotrzebowanie na ciepło o około 6 proc. Przy rocznym zapotrzebowaniu 22 500 kWh oznacza to oszczędność 1 350 kWh. W przypadku pompy ciepła o SPF 3,4 daje to 400 kWh mniej prądu, a przy cenie 1,00 zł/kWh roczną oszczędność 400 zł. Kocioł na gaz ziemny o sprawności 90 procent zużywa wtedy o 1 500 kWh gazu mniej, co przy cenie 0,34 zł/kWh oznacza oszczędność 510 zł.

• Ceny nośników energii

To najmniej kontrolowany czynnik. Widać tu strukturalną różnicę między paliwami kopalnymi a prądem. W przypadku gazu ziemnego właściciele domów są zdani na ceny światowe i politykę państwa. Cena gazu dla gospodarstw domowych jest dziś regulowana taryfą zatwierdzaną przez Urząd Regulacji Energetyki (URE), ale jej poziom zależy od notowań giełdowych i zmienia się z roku na rok. Cena gazu ziemnego w taryfie największego sprzedawcy spadła z 239,65 zł/MWh netto do 204,26 zł/MWh od lipca 2025 r., a następnie do 197,29 zł/MWh od 25 lutego 2026 r. Obecna taryfa obowiązuje do końca 2026 roku. Zmiana sprzedawcy może nieco obniżyć koszty, ale nie zmienia ogólnego poziomu cen.

- W przypadku prądu możliwości kształtowania kosztów są większe. Instalacja fotowoltaiczna może pokryć od 20 do 30 proc. zapotrzebowania pompy ciepła na prąd bez dodatkowych elementów, jak na przykład magazyny energii. W systemie net-billing nadwyżki oddawane do sieci są rozliczane po rynkowej cenie energii, a ich wartość trafia na depozyt prosumenta. W 2026 roku rynkowa miesięczna cena energii elektrycznej (RCEm) wahała się od około 0,13 zł/kWh w kwietniu do około 0,55 zł/kWh w styczniu, podczas gdy energia pobierana z sieci przez gospodarstwo domowe kosztuje około 1,00 zł/kWh. Dlatego opłaca się zużywać prąd z własnej instalacji na miejscu – argumentuje dr Marek Miara z Heat Pumps Watch.

Podstawowa taryfa dla gospodarstw domowych (G11) oznacza jedną cenę prądu przez całą dobę. Taryfy dwustrefowe, takie jak G12 i G12w, mają niższą cenę w nocy i w wybranych godzinach dnia, a G12w także w weekendy i święta, więc obniżają średni koszt energii, jeśli pompa ciepła pracuje głównie w strefie tańszej. W taryfie jednego z operatorów energia w strefie nocnej kosztuje na przykład 0,78 zł/kWh wobec 1,10 zł/kWh w taryfie G11. Rządowy Krajowy Plan w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK), przyjęty w czerwcu 2026 roku, zakłada dalszy rozwój taryf strefowych i dynamicznych, w których cena prądu zmienia się w ciągu doby. Właściciele ogrzewania gazowego pozostają więc biernymi odbiorcami cen, a użytkownicy pomp ciepła mogą aktywnie kształtować swoje koszty.

Przykład: analiza kosztów w nieocieplonym domu jednorodzinnym

Typowy, nieocieplony dom jednorodzinny o powierzchni ogrzewanej 150 m2 i zapotrzebowaniu na ciepło 150 kWh/m2 rocznie. Taka wartość jest charakterystyczna dla budynków istniejących z lat 60. do 80. XX wieku bez termomodernizacji.

Dane wyjściowe:

• ceny prądu i gazu odpowiadają taryfom dla gospodarstw domowych obowiązującym jesienią 2026 roku,
• powierzchnia ogrzewana 150 m2,
• zapotrzebowanie na ciepło 150 kWh/m2 rocznie, czyli 22 500 kWh rocznie,
• cena prądu w taryfie G11 1,00 zł/kWh, czyli zaokrąglona wartość z dolnej części przedziału cen zmiennych (energia i dystrybucja, bez opłat stałych) od około 0,96 do 1,10 zł/kWh, przy średniej około 1,04 zł/kWh.
• cena gazu 0,34 zł/kWh, łącznie ze sprzedażą, dystrybucją i opłatami stałymi,
• współczynnik SPF pompy ciepła 3,4,
• sprawność kotła gazowego 90 procent,
• udział prądu z instalacji fotowoltaicznej zużywanego na miejscu 20 procent,
• wartość energii oddawanej do sieci w net-billingu 0,25 zł/kWh.

Przyjęty do obliczeń współczynnik efektywności SPF 3,4 odpowiada obecnej średniej wartości efektywności dla pomp ciepła typu powietrze-woda w budynkach istniejących według pomiarów terenowych Fraunhofer ISE. Cenę energii oddawanej do sieci przyjęto na poziomie 0,25 zł/kWh, nieco niższym od średniej RCEm z miesięcy od stycznia do sierpnia 2026 r. (około 0,28 zł/kWh), ponieważ nadwyżki z instalacji fotowoltaicznych powstają głównie w godzinach, w których ceny rynkowe są niskie.

Wstępne wyniki analizy

Przy tych założeniach roczne koszty ogrzewania analizowanego budynku wynoszą 8 500 zł dla kotła gazowego i 6 618 zł dla pompy ciepła. Różnica to 1 882 zł rocznie. Jeśli instalacja fotowoltaiczna pokryje 20 proc. zapotrzebowania pompy ciepła na prąd, koszt spadnie do około 5 625 zł, a oszczędność w porównaniu z gazem wzrośnie do 2 875 zł rocznie. Koszty inwestycji w instalację fotowoltaiczną nie są tu uwzględnione.

Przy SPF 3,4 i sprawności kotła 90 proc. pompa ciepła jest tańsza w eksploatacji tak długo, jak prąd jest droższy od gazu nie więcej niż 3,8 raza. W Polsce stosunek cen wynosi około 2,9 (1,00 zł/kWh wobec 0,34 zł/kWh), więc przewaga jest wyraźna.

Scenariusze optymalizacji

Już w sytuacji wyjściowej, bez jakichkolwiek optymalizacji, ogrzewanie pompą ciepła jest w analizowanym budynku wyraźnie tańsze niż gazem, o około 1 900 zł rocznie, czyli o około 22 proc. Kolejne scenariusze pokazują, o ile można tę przewagę jeszcze zwiększyć.

Zwiększenie efektywności pompy ciepła

Efektywność wyrażoną współczynnikiem SPF można zwiększyć różnymi działaniami. Obniżenie temperatury zasilania jest często najskuteczniejszym pojedynczym środkiem, a jej redukcja o 5 st. C może podnieść SPF o 0,3 do 0,5 punktu.

- Inne działania to optymalizacja tak zwanej krzywej grzewczej (a więc jej obniżenie i/lub zmniejszenie nachylenia), regulacja hydrauliczna, przejście na ogrzewanie płaszczyznowe i fachowe uruchomienie pompy ciepła wraz z odpowiednimi nastawami (które powinno być zasadą dla każdej instalacji). Badania terenowe pokazują, że wiele pomp ciepła po montażu nie pracuje optymalnie. Potencjał jest więc tu znaczny – mówi dr Marek Miara z Heat Pumps Watch.

Zwiększenie współczynnika SPF pompy ciepła z 3,4 do 3,9, czyli poprawa możliwa do osiągnięcia dzięki konsekwentnej optymalizacji, obniży roczne koszty eksploatacji o dalsze 849 zł. Koszt ogrzewania pompą ciepła spadnie wtedy do 5 769 zł, a różnica w stosunku do gazu wzrośnie do 2 731 zł rocznie.

Termomodernizacja

Zmniejszenie zapotrzebowania na energię dzięki termomodernizacji jest najskuteczniejszym sposobem obniżenia kosztów ogrzewania. Weźmy pod uwagę dwa zakresy termomodernizacji. Umiarkowana obniża zapotrzebowanie na ciepło w analizowanym budynku ze 150 do 100 kWh/m2 rocznie, a kompleksowa do 50 kWh/m2 rocznie.

Przy zapotrzebowaniu 100 kWh/m2 rocznie ogrzewanie pompą ciepła będzie kosztować 4 412 zł rocznie, a kotłem gazowym 5 667 zł. Przy zapotrzebowaniu 50 kWh/m2 rocznie koszty wyniosą odpowiednio 2 206 zł i 2 833 zł. Bezwzględna różnica między pompą ciepła a gazem maleje z 1 882 zł do 627 zł, ponieważ po termomodernizacji zużywa się mniej energii, ale łączny koszt ogrzewania jest wtedy najniższy.

Połączenie termomodernizacji i instalacji pompy ciepła daje największy efekt. W budynku kompleksowo zmodernizowanym roczne koszty ogrzewania pompą ciepła spadają do około 2 200 zł, czyli do mniej niż jednej trzeciej pierwotnych kosztów ogrzewania gazowego w budynku nieocieplonym.

Wnioski

Przedstawione obliczenia pokazują, że pompa ciepła jest tańsza w eksploatacji od kotła gazowego już w obecnych warunkach cenowych. W nieocieplonym budynku, przy stosunku cen prądu do gazu około 2,9, pozwala ona zaoszczędzić na kosztach ogrzewania około 1 900 zł rocznie. Dodatkowo, dzięki temu, że pompa ciepła jest urządzeniem zasilanym energią elektryczną, istnieje szereg możliwości wpływania na dalsze obniżenie kosztów jej eksploatacji – przy wykorzystaniu fotowoltaiki, taryf dwustrefowych i optymalizacji efektywności − których przy gazie nie ma. Kolejne możliwości optymalizacji dają taryfy dynamiczne oraz magazyny energii, które pozwalają przesunąć pobór prądu na godziny, w których jest najtańszy. Koszt emisji CO₂ wliczony od 2028 r. w cenę gazu powinien przewagę pompy ciepła zwiększać, choć jej skala zależy od przyszłych cen prądu. Najniższe koszty eksploatacji daje połączenie termomodernizacji budynku z instalacją pompy ciepła.

Każdy rok ogrzewania gazem oznacza utracone oszczędności na kosztach eksploatacji, które w ciągu pięciu lat wynoszą od około 9 400 do 18 800 zł, zależnie od przyjętego scenariusza.

Najważniejsze przesłania:

• Przy obecnych cenach pompa ciepła jest w Polsce tańsza w eksploatacji niż kocioł gazowy, a jej przewaga rośnie wraz z ceną gazu.
• Największe oszczędności daje poprawa efektywności w instalacjach o niskiej efektywności.
• W nieocieplonym domu, przy obecnym stosunku cen prądu do gazu około 2,9, roczna oszczędność kosztów ogrzewania pompą ciepła w porównaniu z kotłem gazowym wynosi około 1 900 zł.
• W dłuższym okresie przewaga pompy ciepła prawdopodobnie wzrośnie, ponieważ do ceny gazu dojdą koszty emisji CO₂, a koszty wytwarzania prądu powinny maleć.
• Najniższe koszty eksploatacji daje połączenie termomodernizacji budynku z instalacją pompy ciepła.