Naczyniak u niemowlęcia: rodzaje, przebieg i kiedy wymaga leczenia

• Naczyniak niemowlęcy może być powierzchowny, głęboki albo mieszany, dlatego może wyglądać różnie
• Najintensywniejszy wzrost przypada zwykle na pierwsze trzy miesiące życia dziecka
• Naczyniaki przy oku, nosie, ustach lub w okolicy pieluszkowej, a także zmiany z owrzodzeniem, wymagają szybkiej oceny lekarza
• Małe naczyniaki często wystarczy obserwować, a o leczeniu decydują przede wszystkim ich położenie i ryzyko powikłań

Naczyniak u niemowlęcia: jak wygląda i jakie są jego rodzaje?

Naczyniak niemowlęcy jest łagodnym rozrostem drobnych naczyń krwionośnych. Może być widoczny już po urodzeniu jako blada plamka, ale często dopiero w pierwszych tygodniach życia staje się wyraźny. Nie jest zmianą zakaźną, nie powstaje przez pielęgnację skóry ani dietę mamy.

Naczyniak powierzchowny leży bliżej powierzchni skóry. Ma zwykle intensywnie czerwony kolor, wyraźne granice i może przypominać wypukłą malinową plamkę. Naczyniak głęboki znajduje się pod skórą, dlatego bywa sinawy, fioletowawy albo ma kolor skóry i wygląda jak miękki guzek.

Występują też naczyniaki mieszane, które mają część czerwoną na powierzchni oraz głębsze zgrubienie. Trzeba je odróżnić od naczyniaków wrodzonych, które są obecne i w pełni rozwinięte już w dniu urodzenia. Naczyniak niemowlęcy zwykle dopiero rośnie po narodzinach, a potem stopniowo się zmniejsza.

Naczyniak najczęściej rośnie w pierwszych miesiącach życia

Naczyniak niemowlęcy najczęściej rośnie najszybciej między 1. a 3. miesiącem życia. U wielu dzieci większość wzrostu kończy się około 5. miesiąca, choć zmiany głębokie mogą powiększać się nieco dłużej. W tym czasie naczyniak może stać się bardziej czerwony, grubszy lub wyraźniej wystawać ponad skórę.

Po okresie wzrostu zmiana przestaje się powiększać i zaczyna powoli blednąć oraz mięknąć. Stopniowe zanikanie naczyniaka trwa zwykle kilka lat, dlatego nie znika on w ciągu kilku tygodni. Po większym naczyniaku może pozostać luźniejsza skóra, jaśniejsza plamka, drobne poszerzone naczynka lub blizna, szczególnie jeśli doszło do owrzodzenia.

Kiedy naczyniak u niemowlęcia wymaga szybkiej konsultacji?

Naczyniak powinien ocenić lekarz, jeśli może utrudniać widzenie, oddychanie lub karmienie, łatwo ulegać uszkodzeniu albo trwale zmienić wygląd skóry i okolicznych tkanek. Nie warto czekać, aż zmiana sama przestanie rosnąć, jeśli znajduje się w miejscu narażonym na takie powikłania. Szczególne znaczenie ma pierwszy okres życia, gdy wzrost naczyniaka jest najszybszy.

Z pediatrą należy skontaktować się możliwie szybko, gdy wystąpi co najmniej jeden z poniższych sygnałów:

• naczyniak jest przy oku, na powiece, nosie, wardze, uchu lub w okolicy narządów płciowych
• zmiana przeszkadza w ssaniu, jedzeniu, oddychaniu, otwieraniu oka albo widzeniu
• skóra na naczyniaku pęka, staje się bolesna, sączy się, krwawi lub pojawia się na niej otwarta rana
• naczyniak szybko się powiększa, jest duży albo zajmuje rozległy obszar twarzy
• na skórze pojawiło się pięć lub więcej podobnych zmian
• dziecko ma świszczący oddech, duszność lub wyraźne trudności z oddychaniem. W takiej sytuacji potrzebna jest pilna pomoc medyczna

Lekarz zwykle rozpoznaje naczyniaka podczas badania skóry. Badania obrazowe, na przykład USG, nie są potrzebne przy każdej zmianie. Lekarz może je zlecić, gdy rozpoznanie nie jest pewne, naczyniaków jest wiele albo istnieje podejrzenie, że zmiana sięga głębiej. Duże, rozlane naczyniaki w określonych okolicach ciała także czasem wymagają szerszej diagnostyki.

Leczenie naczyniaka niemowlęcego nie zawsze jest potrzebne

Mały naczyniak, który nie rośnie gwałtownie, nie boli i nie leży w ryzykownym miejscu, często wystarczy regularnie obserwować. Podczas kontroli pediatra ocenia jego wielkość, kolor, położenie i stan skóry. Warto robić zdjęcie zmiany co kilka tygodni, w podobnym świetle i z linijką umieszczoną obok naczyniaka.

Jeżeli na naczyniaku może powstać owrzodzenie, czyli otwarta rana, zmiana zaburza widzenie, karmienie lub oddychanie albo może trwale wpłynąć na wygląd okolicznych tkanek, lekarz może skierować dziecko do dermatologa dziecięcego lub ośrodka leczenia zmian naczyniowych. W wybranych sytuacjach lekarz stosuje leki, które hamują wzrost naczyniaka i pomagają go zmniejszyć. Przy małych, cienkich zmianach powierzchownych może też rozważyć leczenie miejscowe. Zabiegi chirurgiczne lub laserowe są potrzebne rzadziej. Często dotyczą zmian, które pozostają po tym, gdy naczyniak samoistnie się zmniejszy.

Nie należy samodzielnie nakłuwać ani uciskać naczyniaka, ani smarować go preparatami na własną rękę. Jeśli zmiana zaczyna pękać, krwawić albo dziecko reaguje bólem przy dotyku, potrzebna jest szybka porada lekarska. Niepokojącą zmianę warto jak najwcześniej pokazać pediatrze. To lekarz decyduje, czy wystarczy obserwacja, biorąc pod uwagę przede wszystkim położenie naczyniaka i to, jak zmienia się on z czasem.

Źródła:

• American Academy of Pediatrics (Clinical Practice Guideline for the Management of Infantile Hemangiomas)
• Johns Hopkins Medicine (Infantile Hemangioma)
• Children's Hospital of Philadelphia (Hemangiomas)
• DermNet (Infantile haemangioma: Definition and pathogenesis)
• DermNet (Infantile haemangioma: Complications and treatment)