Obniżone napięcie mięśniowe u niemowlęcia: objawy, przyczyny i rehabilitacja

• Obniżone napięcie mięśniowe oznacza, że mięśnie stawiają mniejszy opór, ale nie musi oznaczać ich osłabienia
• Możliwe objawy to słaba kontrola głowy, trudności z karmieniem i opóźnienie rozwoju ruchowego
• Przyczyny mogą być związane z układem nerwowym, mięśniami, nerwami, przemianą materii lub ogólnym stanem zdrowia dziecka
• Rehabilitację dobiera się do potrzeb dziecka i rozpoznanej przyczyny trudności, a jej celem jest wspieranie codziennych umiejętności

Obniżone napięcie mięśniowe u niemowlęcia. Jak je rozpoznać?

Obniżone napięcie mięśniowe, nazywane też hipotonią, oznacza, że mięśnie stawiają mniejszy opór podczas ruchu. Dziecku może być przez to trudniej utrzymać stabilną pozycję ciała. Nie jest to samodzielna diagnoza ani to samo co osłabienie mięśni. U niemowlęcia może być widoczne stale albo tylko w określonych sytuacjach, na przykład podczas podnoszenia, noszenia czy próby utrzymania głowy.

Rodzic nie musi sam oceniać napięcia mięśniowego. Warto jednak zwrócić uwagę na powtarzające się zachowania dziecka i opisać je pediatrze. Pomocne może być krótkie nagranie z czasu, gdy dziecko nie śpi, na którym widać, jak się porusza lub jak próbuje utrzymać pozycję.

Sygnały, które mogą współwystępować z hipotonią, to:

• wyraźna wiotkość rąk i nóg, zwłaszcza gdy dziecko nie śpi
• trudność z utrzymaniem głowy odpowiednio do wieku
• niewielka spontaniczna aktywność ruchowa lub szybkie męczenie się podczas ruchu
• ślizganie się dziecka między dłońmi podczas podnoszenia pod pachami
• trudności ze ssaniem i połykaniem, częste krztuszenie się lub słabe przybieranie na wadze
• późniejsze niż zwykle zdobywanie umiejętności, takich jak obracanie się, siadanie czy podpieranie się na rękach

Skąd bierze się obniżone napięcie mięśniowe u niemowląt?

Przyczyny obniżonego napięcia mięśniowego są bardzo różne. Problem może dotyczyć mózgu i rdzenia kręgowego, nerwów, połączenia nerwowo-mięśniowego albo samych mięśni. Obniżone napięcie mięśniowe może też towarzyszyć infekcji, zaburzeniom przemiany materii, niedoczynności tarczycy, niedotlenieniu w czasie porodu lub niektórym chorobom genetycznym.

Czasem wiotkość ma charakter przejściowy, ale można to ocenić dopiero po zbadaniu dziecka. O tym, jakie badania są potrzebne, decyduje lekarz na podstawie wieku dziecka, przebiegu ciąży i porodu, karmienia, rozwoju oraz badania neurologicznego. Mogą być potrzebne badania krwi, ocena słuchu i wzroku, konsultacja neurologiczna, badania obrazowe lub genetyczne, ale nie każde niemowlę wymaga pełnego zestawu tych badań.

Ważne jest też rozróżnienie między obniżonym napięciem a opóźnieniem rozwoju wynikającym wyłącznie z mniejszej liczby okazji do ruchu. Niemowlę potrzebuje bezpiecznego czasu na swobodne poruszanie się na stabilnym podłożu, ale sama zmiana sposobu zabawy nie zastępuje diagnostyki, gdy dziecko jest wyraźnie wiotkie lub ma trudności z karmieniem.

Rehabilitacja niemowlęcia: ćwiczenia dobiera się indywidualnie

Rehabilitacja niemowlęcia z obniżonym napięciem mięśniowym powinna wynikać z oceny fizjoterapeuty dziecięcego i, jeśli to potrzebne, z rozpoznanej przyczyny problemu. Jej celem jest przede wszystkim wspieranie konkretnych umiejętności: stabilnego utrzymywania głowy i tułowia, obracania się, podpierania, sięgania i zmiany pozycji. Jeśli dziecko ma trudności ze ssaniem lub połykaniem, rehabilitacja może obejmować także wsparcie podczas karmienia. Same ćwiczenia nie zawsze podniosą napięcie mięśniowe, ponieważ wiele zależy od przyczyny hipotonii.

W rehabilitacji ważne jest wspieranie własnej aktywności dziecka, zamiast wielokrotnego układania go w narzuconej pozycji. Fizjoterapeuta pokazuje rodzicom, jak bezpiecznie nosić, odkładać i zachęcać niemowlę do ruchu podczas zwykłych sytuacji w ciągu dnia. Ćwiczenia powinny być krótkie, wykonywane wtedy, gdy dziecko jest wypoczęte i spokojne.

Nie należy samodzielnie wprowadzać intensywnych ćwiczeń znalezionych w internecie ani stosować pionizatorów, ortez czy sprzętu ograniczającego ruch bez zalecenia specjalisty. U części dzieci niewłaściwie dobrane podparcie może utrudniać samodzielne próby ruchowe. Jeśli specjalista zaleci pozycje do zabawy na brzuchu, podparcie lub konkretny sposób noszenia, dobrze poprosić o dokładny pokaz i wskazówki, kiedy przerwać aktywność.

Kiedy wiotkie niemowlę wymaga szybkiej pomocy?

Należy pilnie skontaktować się z lekarzem, jeśli dziecko nagle zachowuje się inaczej niż zwykle, wyraźnie mniej się rusza, słabiej ssie, często się krztusi, ma trudność w oddychaniu, sinieje, jest nietypowo senne lub trudno je wybudzić. Jeśli niemowlę nagle staje się wiotkie, nie reaguje jak zwykle, ma duszność albo sinieją mu usta, należy wezwać pomoc pod numerem 112 lub pilnie zgłosić się na szpitalny oddział ratunkowy.

Gdy objawy nie są nagłe, ale rodzic regularnie obserwuje wiotkość, słabą kontrolę głowy albo trudności z osiąganiem kolejnych etapów ruchowych, warto umówić wizytę u pediatry w najbliższym czasie. Na wizytę dobrze zabrać informacje o karmieniu, przyroście masy ciała, śnie, chorobach oraz nagrania pokazujące niepokojące sytuacje. Wczesna konsultacja nie oznacza od razu rozpoznania choroby, ale pomaga ustalić, czy dziecko potrzebuje dalszej obserwacji, rehabilitacji lub dodatkowych badań.

Źródła:

• MedlinePlus (Hypotonia)
• JAMA Neurology, PMC (Multicenter Consensus Approach to Evaluation of Neonatal Hypotonia in the Genomic Era: A Review)
• Healthcare, PMC (Identifying and Evaluating Young Children with Developmental Central Hypotonia: An Overview of Systematic Reviews and Tools)
• PubMed (Interventions to improve sensory and motor outcomes for young children with central hypotonia: A systematic review)
• NHS Genomics Education (Presentation: Hypotonic infant)