Czerwona i czarna farba, prowokacyjne hasła i kolejne zbezczeszczone miejsca pamięci. Napis „Sława UPA”, nawiązujący do Ukraińskiej Powstańczej Armii, odpowiedzialnej za ludobójstwo Polaków na Wołyniu, pojawia się na pomnikach w całym kraju. Nieznani sprawcy nie oszczędzili nawet miejsc upamiętniających bohaterów Westerplatte czy ofiary komunistycznej przemocy. Policja szuka wandali, ale pojawiają się podejrzenia, że za serią dewastacji może kryć się coś znacznie poważniejszego.
Gdańsk. Nie oszczędzili nawet bohaterów Westerplatte!
W Gdańsku wandale uderzyli w cztery miejsca pamięci. Napisy pojawiły się na Pomniku Poległych Stoczniowców 1970, Pomniku Obrońców Wybrzeża na Westerplatte, Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej oraz pomniku poświęconym rosyjskim żołnierzom z czasów carskich.
Szczególnie bulwersująca jest dewastacja Westerplatte, symbolu polskiego bohaterstwa i oporu przeciw niemieckiemu najeźdźcy. To właśnie tam we wrześniu 1939 roku polscy żołnierze przez siedem dni walczyli z przeważającymi siłami wroga. Teraz na pomniku upamiętniającym ich poświęcenie ktoś umieścił hasło wychwalające UPA.
W rozmowie z „Super Expressem” gdańscy policjanci zwracają uwagę na zastanawiający szczegół. Napisy zawierały błędy! Funkcjonariusze podejrzewają, że cała akcja może być prowokacją wymierzoną w Ukraińców, mającą wzbudzić niechęć Polaków do naszych wschodnich sąsiadów.
Sprawa jest poważna. Policja prowadzi działania w kierunku znieważenia pomników i poszukuje sprawców. Co jednak zaskakujące, gdańscy funkcjonariusze nie mają informacji o ewentualnej ogólnopolskiej akcji związanej z dewastacjami. Na ten moment nie współpracują też z policjantami z innych miast przy poszukiwaniu wandali.
Warszawa. „Przede wszystkim zajęliśmy się tym, aby przywrócić świetność tego pomnika”
Nie oszczędzono również stolicy. Tym razem wandal wybrał Pomnik Chwała Saperom, znajdujący się w parku Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego, niedaleko Wisłostrady. Monument upamiętnia żołnierzy, którzy ryzykowali życie, rozminowując Polskę po II wojnie światowej. Teraz ktoś postanowił oszpecić go prowokacyjnym hasłem.
O wszystkim policjanci dowiedzieli się od przypadkowego spacerowicza. Mężczyzna zauważył napis i natychmiast zawiadomił służby. Funkcjonariusze przyjechali na miejsce, potwierdzili zgłoszenie, przeprowadzili czynności i skontaktowali się z odpowiednimi służbami technicznymi.
– Przede wszystkim zajęliśmy się tym, aby przywrócić świetność tego pomnika – mówi w rozmowie z „Super Expressem” asp. Jakub Pacyniak ze śródmiejskiej policji.
Jak wyjaśnia policjant, pomnik nie jest wpisany na listę zabytków, co ma znaczenie przy ocenie prawnej całego zdarzenia. Dodatkowo do funkcjonariuszy nie wpłynęło dotąd formalne zawiadomienie od osoby lub instytucji odpowiedzialnej za to miejsce.
– Nie oznacza to, że nie zajmujemy się tą sprawą – podkreśla asp. Pacyniak.
Mundurowi nie zamierzają odpuszczać. Szukają wandala, który oszpecił pomnik, a jednocześnie sprawdzają, czy samo umieszczenie takiego napisu stanowi przestępstwo. Na razie nikogo nie zatrzymano.
Poznań i Gdynia. Kolejne pomniki zbezczeszczone!
To nie koniec tej niepokojącej serii. W Poznaniu już 5 listopada czerwone napisy „Slawa UPA” pojawiły się na trzech pomnikach: Armii Poznań, Żołnierzy 2. Armii Wojska Polskiego oraz Bohaterów na Cytadeli. Według wstępnych informacji sprawcą mógł być młody mężczyzna ubrany na czarno. Policjanci próbują ustalić jego tożsamość.
Z kolei w nocy z 9 na 10 listopada wandale uderzyli w Gdyni. Zdewastowano Pomnik Gdynian Wysiedlonych przy ul. Starowiejskiej, Pomnik Polski Morskiej na skwerze Kościuszki oraz płytę upamiętniającą obrońców Gdyni w Redłowie. Policjanci zabezpieczyli ślady i sprawdzają monitoring.
Trzy pomniki w Poznaniu, trzy w Gdyni, cztery w Gdańsku i jeden w Warszawie. Łącznie co najmniej jedenaście zdewastowanych miejsc pamięci. Czy to dzieło przypadkowych wandali, czy ktoś zaplanował serię ataków na symbole polskiej historii? Na razie służby nie potwierdzają, by za wszystkimi zdarzeniami stali ci sami sprawcy.
500 dolarów za napis na pomniku! Szokujące ustalenia dziennikarzy
Tymczasem niezależna białoruska redakcja MOST dotarła do informacji, które mogą rzucić zupełnie nowe światło na sprawę. Na jednej z grup w komunikatorze Telegram pojawiło się ogłoszenie oferujące aż 500 dolarów za wykonanie tajemniczego zadania w Poznaniu.
Dziennikarz odpowiedział na ofertę. To, czego się dowiedział, brzmi jak gotowy scenariusz prowokacji. Za pieniądze miał namalować na pomniku napis „Chwała UPA”! Zleceniodawca oczekiwał również przyklejenia kodu QR. Przesłał zdjęcie przedstawiające pomniki Adama Mickiewicza i Poznańskiego Czerwca 1956.
Tajemniczy rozmówca przyznał, że zadanie jest nielegalne. Przekonywał jednak, że wystarczy zasłonić twarz, działać szybko i najlepiej po zmroku. Obiecywał zwrot kosztów podróży, a zapłatę proponował w gotówce lub kryptowalucie.
Co więcej, podobne zadania miały być dostępne również w Warszawie, Wrocławiu i Lublinie!
Nie wiadomo, kto stał za ogłoszeniem. Przedstawiciel białoruskiej organizacji BELPOL podejrzewa, że za tego rodzaju ofertami mogą kryć się rosyjskie lub białoruskie służby specjalne. Nie ma jednak dowodów, że propozycja odkryta przez MOST jest bezpośrednio związana z obecną serią dewastacji.
Podobne napisy wykonywał już nastolatek. Działał na zlecenie rosyjskich służb!
Taki scenariusz wcale nie jest nieprawdopodobny. Polska już wcześniej zmagała się z podobnymi prowokacjami, a jedna z nich zakończyła się zatrzymaniem zaledwie 17-letniego chłopaka.
W sierpniu 2025 roku Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego zatrzymała obywatela Ukrainy, Illię K. Według ustaleń śledczych nastolatek działał na zlecenie obcych służb wywiadowczych. Umieszczał na polskich pomnikach i budynkach napisy „Sława UPA” oraz czerwono-czarne symbole ukraińskich nacjonalistów. Nie oszczędził nawet miejsc upamiętniających Polaków zamordowanych przez UPA.
W lipcu 2026 roku do sądu trafił akt oskarżenia obejmujący 47 zarzucanych mu czynów. Jak ustalili śledczy, zlecenia przekazywano za pośrednictwem komunikatorów internetowych, a wykonawcy otrzymywali wynagrodzenie między innymi w kryptowalutach.
Według ABW działania te miały podsycać wrogość między Polakami i Ukraińcami. Nie ma dowodów, by Illia K. był powiązany z obecną serią dewastacji.
Pozostaje jednak pytanie, na które policja wciąż szuka odpowiedzi: kto stoi za napisami „Sława UPA” i dlaczego w ciągu kilku dni celem wandali stało się tyle polskich pomników?
Podcasty
Playlisty tematyczne
