- Jak podaje portal University of St Andrews Research Portal, dzieci zaczynają w pełni rozumieć poczucie winy dopiero w okolicach piątego roku życia
- Zachęcenie malucha do samodzielnego naprawienia zepsutej budowli uczy empatii o wiele szybciej niż zwykła reprymenda
- Z danych opublikowanych na platformie ResearchGate wynika, że dzieci chętniej przyznają się do błędu po usłyszeniu szczerych przeprosin od własnego ojca
- Zwykłe przyznawanie się rodziców do codziennych potknięć stanowi najbardziej naturalny wzór zachowania dla każdego dziecka
Dlaczego dziecko mówi przepraszam i robi to samo? Rozwiewamy wątpliwości
Pewnie nieraz miałaś sytuację, gdy twój maluch kogoś popchnął, rzucił szybkie słowo przepraszam i od razu wrócił do zabawy, jakby nic się nie stało. Zmuszanie dziecka do recytowania tego jednego słowa rzadko przynosi efekty, bo to dla niego tylko wyuczony wierszyk. Czasem zależy nam, żeby po prostu załagodzić sytuację na placu zabaw, ale puste słowa nie uczą dziecka, że sprawiło komuś przykrość.
Jak możemy przeczytać w badaniu University of St Andrews Research Portal, dopiero w wieku około 5 lat dzieci zaczynają w pełni rozumieć, czym jest prawdziwa wina i wyrzuty sumienia. Czterolatki wiedzą już, że rzucenie słowa przepraszam uspokaja dorosłych, ale jeszcze nie do końca czują emocje z tym związane. Dlatego to zupełnie naturalne, że młodsze dzieci potrzebują czasu i naszej pomocy, żeby pojąć, że ich zachowanie ma wpływ na innych.
Jak uczyć malucha empatii na co dzień? Proste i domowe sposoby
Najlepszym pomysłem na naukę empatii jest rozmawianie z maluchem o uczuciach podczas zwykłej codziennej zabawy. Na podstawie materiałów udostępnionych przez Milwaukee County, warto na przykład pokazać dziecku pluszowego konika, który nie chce podzielić się klockami ze słonikiem, a potem zapytać, jak ten słonik może się teraz czuć. Możesz też po prostu zwracać uwagę malucha na smutek brata czy kolegi z piaskownicy i pytać, jak moglibyście wspólnie poprawić mu humor. Pomaganie dziecku w nazywaniu takich emocji uczy je patrzenia na świat oczami innych ludzi. Pamiętaj tylko, że to bardzo złożona umiejętność, więc dobrze jest uzbroić się w cierpliwość.
Jak nauczyć dziecko przepraszać w praktyce? Konkretne działania
Według publikacji na portalu Greater Good in Action, zamiast zmuszać malucha do rzucania pustych przeprosin, znacznie lepiej jest zachęcić je do naprawienia swojego błędu. Wystarczy zapytać dziecko, co możemy teraz zrobić, żeby poszkodowany kolega poczuł się lepiej, co w praktyce może wyglądać na przykład tak:
- wspólne odbudowanie wieży z klocków, którą nasz maluch celowo lub przypadkiem zburzył
- przyniesienie lodu lub chłodnego okładu dla kolegi, który potknął się o nogę naszego dziecka
- oddanie swoich pisaków koledze, jeśli maluch zniszczył mu jego ulubione flamastry
- zaproszenie do wspólnej gry kogoś, kto wcześniej został z niej wykluczony i zapomniany
Takie naprawienie szkód działa o wiele lepiej i szczerzej niż samo słowo przepraszam. Dziecko widzi wtedy na własne oczy, jak jego konkretne zachowanie realnie pomaga drugiej osobie poczuć się lepiej.
Czy rodzic powinien przepraszać dziecko? Wpływ zachowania dorosłych
Zastanawiasz się czasem, skąd maluch ma czerpać dobre wzorce do naśladowania? Dzieci są niesamowitymi obserwatorami i uczą się przede wszystkim patrząc na to, jak my sami zachowujemy się w domu wobec najbliższych. Jeśli my jako dorośli nigdy nie przyznajemy się do błędu, naszemu dziecku będzie bardzo trudno zrozumieć, dlaczego ono ma to robić w stosunku do innych.
Z danych opublikowanych na łamach platformy ResearchGate wynika, że dzieci najszybciej łapią słowa przeprosin, gdy to my kierujemy je bezpośrednio do nich. Co ciekawe, w domach, gdzie ojcowie często używali zwrotów z przeprosinami, maluchy same też chętniej i częściej przepraszały. To jasny sygnał, że dawanie dobrego przykładu i zwykłe powiedzenie dziecku o własnym błędzie robi największą i najważniejszą pracę wychowawczą.
12
Źródła:
University of St Andrews Research Portal — “Young Children's Responses to Guilt Displays”
Milwaukee County (Nurturing Your Child’s Empathy)
Greater Good in Action (Greater Good Science Center at UC Berkeley), “Making Amends for Kids”
Podcasty
Playlisty tematyczne
